e-İhracat ve Türkiye'nin e-İhracat Potansiyelinin Geliştirilmesinde Gümrük İdaresinin Rolü

Son Güncellenme Tarihi: 25.12.2017 |

e-İhracat ve Türkiye'nin e-İhracat Potansiyelinin Geliştirilmesinde Gümrük İdaresinin Rolü

e-İhracat ve Türkiye'nin e-İhracat Potansiyelinin Geliştirilmesinde Gümrük İdaresinin Rolü
ÖZET

Bu çalışmanın amacı; ”Yurtdışına e-Ticaret Projesi” ile Türkiye’de varlık gösteren e-ihracat olgusunun irdelenmesi ve Türkiye’nin sahip olduğu e-ihracat potansiyelinin geliştirilmesi noktasında, gümrük işlemlerinin basitleştirilmesi ve iyileştirilmesi boyutuyla gümrük idaresine düşen rolün değerlendirmesinin yapılmasıdır.

1. YURTDIŞINA e-TİCARET PROJESİ: “e-İHRACAT”


e-İhracat kavramı genel itibarıyla, geleneksel ticaret araç ve metotlarının yerine e-ticaret araç ve yöntemlerinin, bilhassa internet teknolojisinin kullanılarak yurtdışına mal satılması faaliyeti olarak ifade edilmekte olup; “yurtdışına e-ticaret” ifadesiyle dış ticaret mevzuatımıza girmiş olan ve ihracat şekilleri arasında sayılan e-ihracat, “satış ve pazarlama” aşamasından başlamak üzere “ödeme”, “lojistik ve gümrük işlemleri” aşamalarını kapsayan ve “satış sonrası hizmet ve iade” süreçleri ile birlikte tamamlanan bir değer zinciri olarak karşımıza çıkmaktadır. Lojistik ve gümrük işlemleri aşaması, e-ihracat değer zincirinin önemli bir aşaması olup; gümrük işlem ve formaliteleri, e-ihracat işlemlerinde önemli bir yer işgal etmektedir. e-ihracatın lojistik halkasına konu olan ve her ülkenin kendi kanunları ile belirlenmiş olan gümrük mevzuatı ve formaliteleri önemlidir; çünkü ihracat yapan kişilerin veya organizasyonların karşılaşabilecekleri sorunların önüne geçilebilmesi bu mevzuat ve mevzuatta öngörülen prosedürler ile mümkün olabilmektedir.

e-İhracat, “e-Ticaret Herkes İçin Zor!” ve “e-Ticaret Herkes İçin Kolaylaşacak!” sloganlarıyla “Yurt Dışına e-Ticaret Projesi” nin bir ürünü olarak kendini göstermiştir. Başbakanlıkça 2008 yılında başlatılan ve Öncelikli e-Devlet Projeleri’nden biri olarak karşımıza çıkan “Yurtdışına e-Ticaret Projesi”, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Ekonomi Bakanlığı sorumluluğunda yürütülen bir proje olup; söz konusu projenin koordinasyonu Başbakanlık e-Devlet Danışma Grubu tarafından sağlanmıştır. Mezkûr proje kapsamında söz konusu girişimin başlatılmasına zemin hazırlayan ihtiyaç ve sorunlar; “mevzuattaki ticari mahiyetteki eşya konusunun muğlakta kalması”, “posta gümrüklerinde yurtdışına gönderilen e-ticaret siparişlerinin değeri ne olursa olsun klasik ihracat prosedürlerine tabi tutulması”, “bürokrasi ve yüksek maliyetlerin yurtdışına e-ticareti zorlaştırıp kayıt dışı ekonomiyi kolaylaştırması”, “mevcut işleyişin e-ticaret yoluyla ithalatı teşvik ederek ihracatı caydırması ve kamuda e-ticaret aleyhine zihni direnç oluşturulması”, “posta düzenlemelerinin e-ticaretin gelişmesine elverişli olmaması” ve “yurtdışına yönelik e-ticaret istatistiklerinin tutulamaması” olarak tanımlanmıştır. Söz konusu projenin hedef kitlesi e-ticaret yapan veya yapmak isteyen kişi/şirketler; proje ile ulaşılmak istenen üç temel hedef de, gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılması (dış ticaret, gümrük ve posta mevzuatının değiştirilmesi); yurtdışına e-ticaret işlemleriyle ilgili süreçlerin elektronik ortama entegre edilerek kesintisiz e-ticaret yapılmasının elverişli kılınması; yurtdışına e-ticaretle ilgili pratik ve güncel bilgileri içeren yurtdışına e-ticaret rehberinin hazırlanması ve kamuoyuna sunulması ile e-ticaret istatistikleri oluşturularak yayımlanması olarak belirlenmiştir.

Yurtdışına e-Ticaret Projesi; e-ticaret yoluyla özellikle işletmeden-tüketiciye (B2C), tüketiciden-tüketiciye (C2C) veya tüketiciden-işletmeye (C2B) yönelik ihracata imkân sağlanarak, küçük esnaf ve şirketler ile vatandaşlar tarafından internetten yurt dışına yönelik gerçekleştirilen mal ihracatının kolaylaştırılması ve yaygınlaştırılması amacıyla geliştirilmiştir. Proje ile e-ticaret yapmak isteyen küçük boyutlu ithalatçı ve ihracatçılara, limitleri mevzuatla belirlenmiş eşya için gümrüğe gitmek ya da bir müşavir ile anlaşmak zorunda kalmadan hızlı kargo taşıyıcıları aracılığıyla işlemlerini gerçekleştirme imkânının sunulması ve KOBİ’ler ile küçük ihracatçı/ithalatçılar tarafından yurtdışı alışverişlerinde karşılaşılan bürokrasi ve temsil giderlerinin azaltılması hedeflenmiştir. Azalan bürokrasi ve artan rekabet ile gümrükleme maliyetlerinin düşürülmesi de söz konusu proje ile elde edilmesi planlanan faydalar arasında yer almıştır.

2. KLASİK İHRACAT PROSEDÜRLERİNE KARŞI HIZLI KARGO VE POSTA PROSEDÜRLERİ


Yurtdışına e-Ticaret Projesi ile ulaşılması planlanan hedefler göz önünde bulundurulduğunda; e-ticaret ve dolayısıyla e-ihracata konu eşyanın genel niteliğine ilişkin çıkarım yapılabilmesi mümkün olmaktadır: e-Ticaret daha çok küçük ölçekli ithalatçı/ihracatçılara hitap etmekte olup; e-ticarete konu eşya da genellikle mikro boyuttaki gönderiler olarak karşımıza çıkmaktadır. e-İhracatın genel karakteristiği de mikro gönderiler ile şekillenmekle birlikte; mikro gönderi diyebileceğimiz eşya limitinin üzerinde yer alan ihracat eşyası için e-ticaret teknik ve yöntemleri kullanıldığı durumlarda da söz konusu ihracat yine e-ihracat olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla e-ihracat eşyasının iki koldan değerlendirmesi yapılabilmekte olup; gümrük işlem ve prosedürleri buna göre değişmektedir:

Operatör tarafından dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyan edilebilecek eşya limitleri (150 kg &7500 Avro altında) dâhilindeki mikro gönderiler için “Hızlı Kargo ve Posta Prosedürleri”,
Operatör tarafından dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyan edilebilecek eşya limitlerini aşan gönderiler için (150 kg&7500 Avro üstü); “Klasik İhracat Prosedürleri”,
Uygulanmaktadır.

Dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyan edilebilecek eşya limitlerini aşan (150 kg&7500 Avro üstü) ihracat gönderileri için geçerli olan prosedür, klasik ihracat prosedürüdür; ihracatçı olunabilmesi adına öncelikle ilgili İhracatçı Birliklerine üyelik ve akabinde aidat ödenmesi zaruridir; ihracatçı tarafından yararlanılan gümrük müşavirlik hizmetleri vb. karşılığında da ücret ödenmesi söz konusudur. Bahsi geçen limitler üzerindeki eşyanın gümrük idarelerine beyanı “Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Beyannamesi (TCGB)” ile yapılmaktadır. Özetle; mikro gönderi niteliğini haiz olmayan e-ihracat eşyası TCGB ile gümrük idaresine beyan edilmekte ve bu kapsamda ihracat yapılabilmesi için klasik ihracat prosedürleri takip edilmektedir.

Operatör tarafından dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyan edilebilecek eşya limitleri (150 kg &7500 Avro limiti ve altı) dâhilindeki mikro gönderiler için, hızlı kargo ve posta gümrük işlemlerini düzenleyen mevzuat uyarınca işlem yapılmakta olup; söz konusu limitleri aşmayan e-ihracat eşyası “Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB)” ile beyan edilmektedir. Yürürlükteki hızlı kargo ve posta mevzuatı uyarınca; yurtdışına e-ticaret yapmak isteyen küçük hacimli ihracatçılar gümrük beyanı dâhil tüm gümrük işlemlerini gümrük idarelerine gitmeden ve bir gümrük müşaviri ile anlaşmadan, dolaylı temsil yetkisi kapsamında posta idaresi veya hızlı kargo taşıyıcıları aracılığıyla, elektronik imzalı olarak tamamen elektronik ortamda sonuçlandırabilmektedir. Dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyan edilebilecek 150 kg &7500 Avro limiti ve altındaki e-ihracat eşyası özelinde, ilgili mevzuat gereğince ihracatçı birliğine üye olma ve aidat ödeme zorunluluğu bulunmamakta olup; söz konusu ihracat işlemlerinde ihracatçı birliği onayı aranmamaktadır. İlgili mevzuat gereğince ayrıca, posta idaresi ve hızlı kargo firmaları tarafından ihracatçılara sunulan hizmetler karşılığında herhangi bir ücret talep edilmemekte olup; bu kapsamdaki ihracat işlemlerinde ihracatçı, müşavirlik ücreti ödeme vb. gibi maliyetlerle de karşılaşmamaktadır.

3. POSTA VE HIZLI KARGO GÜMRÜK İŞLEMLERİ

e-Ticaretin gittikçe artan şekilde kullanım alanı bulması ve uluslararası ticarette özellikle numune ve modellerin hızlı bir şekilde gönderiminin önem arz etmesi, ayrıca özellikle küçük imalatçılar için ürettikleri ürünü düşük maliyetle ve daha az bürokratik işlemle hızlı bir şekilde ihraç etmelerinin sağlanmasının ihracatı teşvik edici bir unsur olduğu dikkate alındığında; posta ve hızlı kargo yoluyla taşımacılık da yurtdışına e-ticaretin gelişimine paralel olarak daha fazla kullanılmaya başlanmıştır. Bu çerçevede gümrük idaresi tarafından ticareti kolaylaştırma ve güvenli kılma politikası doğrultusunda, havayolu ile hızlı kargo ve posta taşımacılığı kapsamında yürütülen gümrük işlemlerine ilişkin olarak bir takım düzenlemeler yapılmış; bir sonraki adımda, söz konusu düzenlemelerin kapsamı karayolu ile yapılan işlemleri de kapsayacak şekilde genişletilmiştir.

3.1. Mevzuat ve Genel Bilgiler

Posta ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında yürütülen gümrük işlemlerine ilişkin esas ve usuller, 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 167, 173-175 ile 225’inci maddeleri; Gümrük Yönetmeliği’nin 455-475’inci maddeleri ile 561’inci maddesi; 4458 Sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında 2009/15481 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı’nın 45, 62-63 ve 126-128’inci maddeleri ile 4 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliği, 4 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliği’nde Değişiklik Yapan 5 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliği ve 6475 Sayılı Posta Kanunu’nda düzenlenmiştir.

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 167’nci maddesinde, serbest dolaşıma sokulmak istenen eşyaya hangi hallerde gümrük vergilerinden muafiyet ve istisna tanınacağı; 173’üncü maddesinde, Türkiye Gümrük Bölgesine gelen hangi tür gönderilerin kontrol ve muayeneye tabi olacağı ile Türkiye Gümrük Bölgesinden çıkacak gönderilerin ihraç işlemleri; 174’üncü maddesinde posta gümrük işlemleri bağlamında gelen ve giden gönderilerin konulacağı yerler ve bekleme süreleri; 175’inci maddesinde, posta yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesi’ne gelen veya Türkiye’den gönderilecek ticari mahiyette olan ve olmayan eşyanın nasıl beyan edileceğine dair hususlar hüküm altına alınmış olup; Kanun’un 225’inci maddesi ile posta veya hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen ya da giden gönderilere ilişkin gümrük işlemlerinin takip edilmesi ve sonuçlandırılmasında posta idaresi ya da hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketlere dolaylı temsilci yetkisinin verilebilmesi hususu hükme bağlanmıştır.

Gümrük Yönetmeliği’nin 455-475’inci maddeleri arasında Posta Gümrük işlemlerine, 561’inci maddesinde hızlı kargo ve posta taşımacılığı bağlamında gümrüklerde yürütülen iş takibi ve gümrük müşavirlerine ilişkin daha ayrıntılı açıklamalar getirilmiş olup; posta kolilerinin gümrüğe bildirilmesinde yapılacak işlemler, muayene ve tahakkuk, gümrük işlemlerinin tamamlanması ve kolilerin teslimi, tahsil olunacak vergiler, posta kolilerinin ihracat işlemi ve mahrecine yollanacak koliler, posta haberleşme gönderilerine ilişkin işlemler, eksik çıkan eşya, ithali yasak maddeler ve posta eşyalarına ilişkin cezalar ile posta eşyasının tasfiyesi konuları hükme bağlanmıştır.

2009/15481 Sayılı Karar ile 4 ve 5 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliğlerinde posta ve hızlı kargo gümrük işlemleriyle ilgili olarak Kanun ve Yönetmelik’te yer alan maddelerin daha ayrıntılı açıklaması yapılmış ve uygulamaya ilişkin hususlar ifade edilmiştir.

3.2. Mevzuatta Yapılan Değişiklikler ve Değişikliklerin e-İhracatın Geliştirilmesindeki Rolü

4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun en önemli hedeflerinden birisi, gümrük işlem ve formalitelerinin basitleştirilmesi ve hızlandırılmasıdır. Dünya ticaretinin günümüzde ulaştığı hacim ve hız dikkate alındığında, ülkemiz ihracatçıları açısından dış ticaretteki rekabet koşulları ön plana çıkmaktadır. Ülkemiz ihracatçılarının rekabet koşullarının iyileştirilmesi, maliyet artırıcı unsurların azaltılması, işlem ve formalitelerin basitleştirilmesi; ihracat hacmimizin artırılması yönündeki politikada çok önemli bir yer işgal etmektedir. Bu amaçla dürüst ticareti olumsuz etkileyen ve maliyet artırıcı unsur olarak kabul edilen bürokratik işlemlerden dolayı bekleme ve zaman kayıplarının önüne geçilmesi, işlem ve formalitelerin kolaylaştırılması adına gerek dış ticaret mevzuatı gerekse gümrük mevzuatında basitleştirilmiş usul uygulamaları düzenlenmiştir.

Söz konusu uygulamalardan birisi de, Başbakanlık tarafından yürütülen 11 Öncelikli e-Devlet projesinden biri olan “Yurtdışına e-Ticaret” düzenlemeleridir. e-Ticaretin giderek arttığı ve bu yolla ihracatın önem kazandığı günümüzde; ülkemiz ihracatçılarının rekabet gücünün artırılması, e-ticaret yoluyla yapılan ihracatın gümrük işlemlerinden kaynaklanan zaman ve parasal maliyetinin azaltılması amacıyla, yurtdışına e-ticaret projesinde konulan hedeflere ulaşılabilmesini teminen projede öngörülen uygulama adımları çerçevesinde, Gümrük ve Ticaret Bakanlığınca posta ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamındaki gümrük işlemlerine ilişkin olarak düzenlemelere gidilmiştir. Mezkûr düzenlemelerden, sadece gümrük işlemlerinin ihracat boyutunu ilgilendiren kısımları bu çalışma kapsamında irdelenecek olup; düzenlemelerin e-ihracat bağlamında ihracatçılara sağlamış olduğu avantaj ve kolaylıkların bir değerlendirmesi yapılacaktır.

Operatörlere Dolaylı Temsil Yetkisi Tanınması
Posta ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında yürütülen gümrük işlemlerine ilişkin olarak mevzuatta yapılan, söz konusu gümrük işlemlerini hem ithalat hem de ihracat özelinde derinden etkileyen ve mükelleflere bu kapsamda önemli kolaylıklar sağlayan ilk düzenleme; posta idaresi ve hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketlere gümrük işlemlerinin yürütülmesi ve sonuçlandırılması noktasında dolaylı temsil yetkisi tanınmasıdır.

Konuya ilişkin olarak; 4458 sayılı Gümrük Kanununun 5911 sayılı Kanun ile değişik 225’inci maddesi, söz konusu maddeye istinaden 2009/15481 sayılı Gümrük Kanununun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Karar’ın 126, 127 ve 128’inci maddeleri ile Posta ve Hızlı Kargo Taşımacılığına İlişkin 1, 3 ve en son 4 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliği’nde düzenlemeler yapılmıştır. Mezkûr düzenlemeler çerçevesinde; posta yolu ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gönderilen miktarı brüt 150 kilogramı ve değeri 7500 Avro’yu geçmeyen ihracat rejimine konu eşya, serbest dolaşıma giriş rejimine konu miktarı brüt 30 kilogramı ve değeri 1500 Avro’yu geçmeyen ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen eşya ile numunelik eşya ve modellerin gümrük beyanı dâhil tüm gümrük işlemlerinin posta idaresi ile hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketler tarafından dolaylı temsil yoluyla takip edilip sonuçlandırılabilmesi sağlanmıştır.

Tüm bu düzenlemeler ile posta idaresi ve hızlı kargo şirketlerine tanınan dolaylı temsil yetkisi ihracatçımız açısından önem arz etmektedir; çünkü söz konusu düzenleme ile küçük çapta olsa da ihracat yapmak isteyen ancak gümrük beyannamesi düzenlemek, gümrük müşaviri ile anlaşma yapmak, ihracatçı birliğine üyelik, aidat ödeme gibi bürokratik işlemler nedeniyle maliyeti elde edeceği karı geçtiği için ihracat yapmaktan vazgeçen küçük işletmelerin 150 kg ve 7500 Avro’ya kadar yapacakları ihracatta, hızlı kargo firmaları ya da posta idaresi tarafından gönderilerin işletmelerin tesisinden alınarak ihracat beyanı verilebilmesi ve hem ihracatın maliyetinin düşürülmesi hem de bürokratik işlemler nedeniyle ortaya çıkan zaman ve emek kaybının ortadan kaldırılması sağlanmakta; böylece ihracatçı için önemli bir teşvik unsuru olunmaktadır. Klasik ihracat prosedürlerinin yerine getirilebilmesi noktasında yetersiz kalan küçük ölçekli işletmeler ve girişimcilerin ölçekten kaynaklanan dezavantajları, söz konusu düzenlemeler kapsamında getirilen dolaylı temsil yetkisi ile aşılabilmektedir. İhracatçı, mevzuat kapsamında yetkilendirilmiş posta idaresi ve hızlı kargo firmaları aracılığıyla gümrük idaresine gitmeden her tür tüm gümrük işlemini halledebilmekte ve söz konusu işlemler için posta idaresi ve kargo firmaları tarafından sunulan hizmetler karşılığında BKK’nın 127’nci maddesi uyarınca herhangi bir ücret ödemek zorunda kalmamaktadır. En önemlisi de, söz konusu limitler dâhilinde ihracat gerçekleştirecek girişimcilere ihracatçı olunabilmesi adına bir ön koşul sunulmamakta; diğer bir deyişle, bu kapsamda ihracatçı olunabilmesi adına, ihracatçı birliklerine üyelik ve söz konusu birliklere aidat ödeme, bir gereklilik olarak aranmamaktadır.

Yetkilendirilmiş Operatörlere Müteselsilen Sorumluluk İlkesinin Getirilmesi
Dolaylı temsil yetkisi bağlamında 15481 sayılı Karar’ın 128’inci maddesinde hükme bağlandığı üzere dolaylı temsilci yetkisi verilen posta idaresi ya da hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketler, yetki kapsamında yapacakları beyanda, gelen eşyada alıcı; gönderilen eşyada ise gönderici ile birlikte müteselsilen sorumlu olmakta ve eşyanın cins ve tanımı ile değerinin doğru ve eksiksiz olarak beyan edilmesi operatörün sorumluluğunda bulunmaktadır. Posta ve hızlı kargo taşımacılığını düzenleyen mevzuatta yapılan söz konusu düzenlemeler ile birlikte, gümrük formalitelerinin azaltılarak ihracatın kolaylaştırılması yönünde ihracatçı adına kolaylıklar sağlanırken; yeni sistem çerçevesinde yetki tanınan operatörlere, kendilerine tanınan yetkinin suiistimal edilmesi ihtimaline karşılık olarak, gönderici ile birlikte önemli sorumluluklar da yüklenmektedir.

Mevzuatta öngörülen prosedürlerin mevzuata uygun olarak yerine getirilmesi, ihracat işlemlerinin güvenilir bir şekilde yürütülmesi ihracatçı ve alıcı konumundaki ithalatçı açısından önem arz etmektedir. Posta ve hızlı kargo taşımacılığına ilişkin mevzuatla tanınan yetkiler ve getirilen basitleştirilmiş usullere karşılık olarak, yeni düzene denge-fren sisteminin de tanımlanmış oluşu; hâlihazırda e-ihracat yapan kişiler/firmalar ve potansiyel girişimciler ile yetki tanınan operatörler arasında güven mekanizması oluşturulması ve yapılan ihracat işlemlerinin güvenilirliğinin sağlanması noktasında önemlidir.

Dolaylı Temsil Yetkisi Kapsamındaki İhraç Eşyası İçin Miktar ve Değer Limitlerinin Yükseltilmesi
GK 225’inci maddeye istinaden 15481 sayılı Karar ve 1 Seri Nolu Tebliğ çerçevesinde yapılan düzenlemeler ile posta idaresi ve hızlı kargo firmalarına dolaylı temsil yetkisi tanınmış, bu kapsamda beyan edilebilecek ihracata konu eşya limiti 30 kg ve 1500 Avro olarak belirlenmiş; 15481 sayılı Karar’ın 126’ncı maddesinde, ihracat rejimine konu eşya için miktar veya değer limitlerini ayrı ayrı beş katına kadar artırmaya Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın yetkili olduğu ifade edilmiştir.

Hava yoluyla gerçekleştirilen posta ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında yapılan ithalat ve ihracat işlemlerinin hızlandırılması ve basitleştirilmesini teminen mezkûr Karar kapsamında belirtilen yetki Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından kullanılarak, hava yoluyla hızlı kargo taşımacılığı kapsamında ihracata konu edilen eşya için öngörülen limitler beş katına çıkarılmış; 20.07.2011 tarihli ve 28000 sayılı R.G.’de yayımlanan 3 Seri Nolu Tebliğ ile birlikte ihracat eşyası özelindeki 30 kg ve 1500 Avro limiti, 150 kg ve 7500 Avro olarak yeniden belirlenmiştir. Diğer bir deyişle, 1 Seri Nolu Tebliğ’de değişiklik yapan 3 Seri No.lu Tebliğ ile 15481 sayılı Karar’ın 126’ncı maddesinde Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’na verilen yetki çerçevesinde; posta idaresi ve hızlı kargo firmalarının dolaylı temsil yetkisini kullanabileceği ihracat eşyası için gönderi limitleri arttırılmıştır. 10.03.2010 tarihli ve 28583 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 1 Seri No.lu Tebliği yürürlükten kaldıran 4 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliğ (Posta ve Hızlı Kargo Taşımacılığı) ile de söz konusu düzenleme korunmuştur.

Dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyan edilebilecek eşyaya ilişkin miktar ve değer limitlerinin yükseltilmesi; daha büyük ölçekteki ihracat gönderileri için de posta ve hızlı kargo mevzuatında öngörülen muafiyetlerden yararlanılması anlamına gelmekle birlikte; söz konusu muafiyetlerden daha fazla sayıda ihracatçının yararlanması anlamına da gelmektedir. Türkiye’nin e-ihracat potansiyelinin geliştirilebilmesi adına; dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyanı gerçekleştirilebilecek ihraca konu eşya limitinin daha da yükseltilmesi, böylece tanınan muafiyetlerden daha büyük ölçekli gönderiler özelinde ve daha fazla sayıda ihracatçı tarafından faydalanılmasının sağlanmasının önemli olduğu düşünülmektedir.

Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi ile Beyanın Gerçekleştirilmesi
Posta ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında yürütülen gümrük işlemlerine ilişkin olarak mevzuatta yapılan, ihracat gümrük işlemleri özelinde mükelleflere önemli avantajlar sağlayarak e-ihracat bağlamında da kayda değer sonuçlar doğuran ve 1 Seri No.lu Tebliğ ile uygulamaya giren bir diğer düzenleme; yetki kapsamındaki gönderilerin operatör tarafından, özel olarak bu işlem için oluşturulan Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi (ETGB) ile beyan edilebilmesinin sağlanmasıdır.

Ticari mahiyette olan ve gümrük vergisine tabi eşyanın da basitleştirilmiş usul kapsamında beyanının yapılabilmesi, posta ve hızlı kargo mevzuatı kapsamında işlem gören ithal/ihraç eşyasına ilişkin bilgilerin sağlıklı bir şekilde kaydının tutulabilmesi ve de söz konusu gönderiler üzerinde tam teşekküllü bir gümrük kontrolünün sağlanabilmesi adına 1 Seri No.lu Tebliğ düzenlenerek eski uygulama ortadan kaldırılmış ve yeni düzenlemenin 4 Seri No.lu Tebliğ ile genel çerçevesi çizilmiştir. ETGB uygulaması ile birlikte mevzuat kapsamında yetkilendirilmiş olan operatör tarafından, tek bir ETGB’de birden fazla göndericiye ait birden fazla eşya beyan edilebilmekte; gönderici sayısı ya da eşya sayısına ilişkin olarak bir sınırlama bulunmamakta ve her bir gönderi ETGB’de ayrı bir kalem olarak kayıtlara girmektedir. ETGB uygulamasında ETGB operatörlerin elinde bulunan veriden otomatik olarak üretilmekte ve her bir gönderi için ayrı veri girişi yapılmamaktadır. Yaklaşık 750 kalemden oluşan ETGB’nin oluşturularak gümrük idaresinin sistemine gönderilmesi ve tescil işlemi, ortalama olarak 10 dakika gibi bir sürede gerçekleştirilebilmektedir.

Özetle, ETGB uygulaması ile birlikte; tek bir ETGB’de birden fazla göndericiye ait birden fazla sayıda eşyanın beyanı sağlanmakta ve gönderici sayısı ya da eşya sayısına ilişkin olarak bir sınırlama getirilmezken; aynı zamanda, operatörün gün içerisinde birden fazla beyanname verebilmesi de mümkün hale getirilmektedir.

Geri Gelen Eşya Muafiyetinden Yararlandırılması
Şimdiye kadar sayılan posta ve hızlı kargo taşımacılığı çerçevesinde yürütülen gümrük işlemlerine ilişkin mevzuatta yapılan değişiklikler ve bu bağlamda ihracatçıya sağlanan kolaylaştırmalara ek olarak; 4 Seri No.lu Tebliğ’de geri gelen eşyaya ilişkin yapılan düzenlemelerin de, e-ihracatçı açısından önemli yansımalarının olacağı kuşkusuzdur.

4 Seri No.lu Tebliğin 12’nci maddesinde; yetki kapsamındaki teşvik, sübvansiyon veya parasal iadeye ya da ayniyet tespitine konu olmayacak ihracat gönderileri ile 15481 sayılı BKK’nın 126’ncı maddesi kapsamında miktarı brüt 150 kg ve değeri 7500 Avro’yu geçmeyen ihracata konu edilen eşyanın tamamen veya kısmen geri gelmesi halinde, belirtilen ağırlık ve kıymet sınırlamaları dâhilinde işlem yapılacağı; ihraç edildikten sonra geri gelen eşyanın gümrük vergilerinden muaf olarak serbest dolaşıma girebilmesi için ihracat nedeniyle yararlanılan hak ve menfaat varsa bunların iade edildiğini gösteren belgenin gümrük idaresine ibrazının gerektiği ve ihracat nedeniyle KDV ve ÖTV iadesinden veya istisnasından yararlanılan eşyanın vergilerinin tahsil edileceği hükme bağlanmıştır.

Diğer taraftan, geri gelen eşyaya ilişkin iş ve işlemlerin ETGB kapsamına alınması da 4 Seri No.lu Tebliğ ile gerçekleşmiştir. Mezkûr mevzuat çerçevesinde, ETGB sisteminde dolaylı temsil yetkisi kapsamında beyan edilebilecek 150 kg ve 7500 Avro limitine uygun ihracat eşyasının, tekrar yurda gelişinde 1500 Avroluk ithalat limitine takılması sorununa ilişkin gerekli düzenlemeler yapılmış; sistemde, geri gelen eşya için (GGE) muafiyet kodu oluşturulmuştur. Söz konusu düzenleme ile birlikte, 150 kg ve 7500 Avro limitine uygun olarak ihracı gerçekleştirilen eşyanın geri gelen eşya statüsü kazanması durumunda, 7500 Avroluk ihracat limiti üzerinden muafiyet sağlanarak işlem yapılabilmesi sağlanmış; posta ve hızlı kargo yoluyla yurt dışı edilen fakat çeşitli sebeplerle alıcısına teslim edilemeyen veya teslim edilip iade amacıyla geri gönderilen gönderinin gümrük işlemlerinin gönderinin çıkış işlemlerini yapan aynı taşıyıcı tarafından ilave ücret talep edilmeksizin beyan edilmesinin de önü açılmıştır.

Posta ve Hızlı Kargo Taşımacılığı Kapsamında Havayolu ile Yapılan İşlemlere Tanınan Kolaylık ve Muafiyetlerin Karayolu ile Yapılacak İşlemlere de Tanınması
Posta ve hızlı kargo taşımacılığını düzenleyen mevzuat hükümleri çerçevesinde hâlihazırda, hava yolu ile hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen ve giden eşyanın beyanı basitleştirilmiş usuller kapsamında yürütülmektedir. Kara yolu ile hızlı kargo taşımacılığını kullanarak daha düşük maliyetle ihracat yapma ve böylelikle maliyet avantajı sağlayarak rekabet gücü kazanma ve ihracatımızı ve özellikle elektronik ihracat potansiyelimizi artırma stratejisinin sonucu olarak; kara yolu ile hızlı kargo taşımacılığında da dolaylı temsil mekanizmasının getirilmesi amacıyla, 4 seri no.lu Gümrük Genel Tebliği (Posta ve Hızlı Kargo Taşımacılığı)’nda değişiklik yapılarak kara yolu ile hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketlere dolaylı temsil yoluyla işlem yapmak üzere operatör yetkisi verilmesi için gerekli düzenlemeler yapılmıştır.

Daha önceden hava yolu ile hızlı kargo taşımacılığı kapsamında ülkemize gelen ve ülkemizden gönderilen, ithalatta 30 Avro’ya kadar önemli değeri olmayan eşya ile 30 kilogram ve 1500 Avro’ya kadar gerçek kişilere gelen ticari miktar ve mahiyet arz etmeyen eşyanın, numunelerin ve yolcunun gelişinden bir ay önce veya üç ay sonraki sürelerde gelen kişisel eşyanın, ihracatta ise 150 kilogram ve 7500 Avro’ya kadar eşyanın beyanı operatör tarafından dolaylı temsilci olarak yapılabiliyorken; 03.12.2016 tarihli ve 29907 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “4 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliği’nde Değişiklik Yapan 5 Seri No.lu Gümrük Genel Tebliği (Posta ve Hızlı Kargo Taşımacılığı)”nin yürürlüğe girmesi ile birlikte, kara yolu ile hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen ve giden söz konusu eşyanın beyanının da yetki alan operatör tarafından yapılabilmesi mümkün kılınmıştır.

Mezkûr düzenleme çerçevesinde; Tebliğin operatör tanımında hava yolu ile hızlı kargo taşımacılığına konu gönderilere, kara yolu ile hızlı kargo taşımacılığına konu gönderilerin beyanı ilave edilmiş, hem hava yolu hem kara yolunda birlikte beyan yapmak isteyen operatörler için, kamu alacağını garanti etmek üzere, teminat miktarı yükseltilmiş, kara yolu ile hızlı kargo taşımacılığı kapsamında beyan yapmak üzere yetki talep edenler için, kara yolu taşımacılığına ilişkin Ulaştırma Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığınca düzenlenen yetki belgesinin ibrazı koşulu getirilmiş, kara yolu ile hızlı kargo taşımacılığı kapsamında taşınan ve yetki kapsamında beyan edilecek eşyanın konulacağı geçici depolama yerleri için, operatörün işlem hacmine bakılmaksızın, otomatik barkod okuyucu ve otomatik tasnifi sağlayacak yürüyen bant sisteminin kurulması zorunlu tutulmuştur. Kara yolu ile hızlı kargo taşımacılığı kapsamında taşınan yetki kapsamındaki eşyanın gümrük işlemleri ile ilgili olarak da yetkili gümrük müdürlükleri; İstanbul Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü bağlantısı Atatürk Havalimanı Kargo Gümrük Müdürlüğü, Sabiha Gökçen Havalimanı Gümrük Müdürlüğü ve Halkalı Gümrük Müdürlüğü ile Orta Akdeniz Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüğü bağlantısı Mersin Gümrük Müdürlüğü olarak belirlenmiştir.

SONUÇ

“Satış ve Pazarlama”, “Ödeme”, “Lojistik ve Gümrük” ile “Satış Sonrası Hizmet ve İade” aşamalarından meydana gelen bir değer zinciri olarak e-ihracat; coğrafi kısıtlamaların etkisini en aza indirerek hatta kaldırarak mevcut büyük ölçekli ihracatçılar, KOBİ’ler ve yeni girişimcilerin yeni pazarlara yeni ürünler satmasının önünü açarak ülkelerin daralan ihracat menzillerinin genişletilmesine imkân tanımakta, ülkeler özelinde pazar ve ürün çeşitliliğini beraberinde getirmekte; KOBİ’ler ve büyük firmalar arasında ölçekten kaynaklanan rekabet gücü farklarını azaltarak ve sağlamış olduğu avantajlar sayesinde KOBİ’lerin dış pazarlara ve uluslararası müşterilere erişimini mümkün kılmaktadır.

Sunmuş olduğu fırsatlara rağmen e-ihracatın gelişmesine ket vuran çeşitli engeller bulunmakta olup; bu engeller e-ihracat değer zincirinin her bir aşaması (satış ve pazarlama, ödeme, lojistik, gümrük işlemleri, satış sonrası) özelinde çeşitlilik göstermektedir. Söz konusu engellerin ortadan kaldırılabilmesini teminen her bir aşama özelinde konunun paydaşı sıfatını haiz kurum ve kuruluşlarca, bir an önce gerekli önlemlerin alınması ve gerekli çalışmaların yapılması önem arz etmektedir.

Mezkûr çalışmanın odak noktasını oluşturan ve e-ihracat değer zincirinin ekseriyetle önemli bir aşamasını teşkil eden gümrük işlemleri aşaması özelinde de sorunların ortadan kaldırılması ve ihtiyaçların giderilmesine yönelik olarak gümrük idaresince alınacak önlemler, yürütülecek çalışmalar ve atılacak adımların önemli olduğu değerlendirilmektedir.

Bu çerçevede; e-Ticaretin uluslararası ticareti kolaylaştırıcı/artırıcı potansiyelinin ortaya çıkartılabilmesi ve de ülkelerin e-ihracat potansiyellerinin geliştirilebilmesi noktasında, ülkelerin gümrük idarelerine önemli görevler düşmekte; gümrük idarelerinin e-ticareti, e-ihracatı özendirmek adına idari prosedürlerin basitleştirilmesi ve çeşitli otomasyon projeleri gerçekleştirilerek gümrük işlemlerinin elektronik ortama aktarılması yönünde çalışmalar yapmaları hayati önem arz etmektedir.

Türk Gümrük İdaresi de, bu yönde çalışmalar yapan gümrük idareleri arasındaki yerini almıştır. Daha önceki bölümlerde tüm detaylarıyla açıklandığı üzere; posta ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında taşınan eşyaya ilişkin gümrük işlemlerinin ihracatçı nezdinde basitleştirilmesi adına, Yurtdışına e-Ticaret Projesi’nin özüne bağlı kalınarak gümrük idaresince gerekli adımlar atılmaya ve gerekli düzenlemeler yapılmaya çalışılmıştır.

Kaynak: GTUD

Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Gümrük Haberler