Antrepo Yatırım İzni Nedir? Nasıl Alınır?

Son Güncellenme Tarihi: 7.08.2019
Selahattin ÇOŞKUN

Selahattin ÇOŞKUN

Gümrük Müşaviri - Dış Ticaret Danışmanı

Yazarın Diğer Yazıları

Antrepo Yatırım İzni Nedir? Nasıl Alınır?

Globalleşen dünya ticaretinde artık ticaretin kuralları da büyük bir hızla değişmekte, hızlı ve esnek hareket edebilen ticari firmalar rekabet koşullarında öne geçmektedir. Bu sebeple günümüzde söz konusu esnekliği ve hızı yakalayabilmek adına dünya ticaretine konu hiç bir ürün menşei olan ülkede depolanmıyor aksine muhtemel nihai alıcıların ülkelerinde bulunan gümrüklü antrepolarda depolanarak satışa hazır hale getirilerek alıcıların talep anlarında hazır hammadde, madde, mamul, yarı mamul olarak satışa sunulmaktadır. Hal böyle olunca gümrüklü antrepolar dış ticarette alıcı ile satıcı arasında adeta bir dış ticaret köprüsü haline gelmektedir. Bir diğer taraftan nihai alıcılar aldıkları ürünü görerek ve kısa sürede fabrikalarına sevkini sağlayarak maliyet unsurlarını en aza indirmede antrepoları hem ekonomik hem de sıfır stokla çalışma yönteminde önemli bir enstrüman olarak kullanmaktadır.

Günümüzde gümrüklü antrepolar; malların bekletildiği bir yer olmaktan daha fazlasını ifade eder hale gelmişlerdir. Antrepolarda depolanan eşyalar nihai alıcıların talepleri doğrultusunda ve satışa hazır hale getirilmek üzere elleçleme adını verdiğimiz işlemlerle, niteliklerine göre depolanıp uygun şartlarda saklanıyor, yine nihai alıcıdan gelen alım emirlerine göre farklı ürün grupları tek bir sevkiyat için hazır hale getirilmekte, istenilen zamanda, istenilen adreste olması için sevkiyat planlaması da bu noktalardan yapılarak ürünler tüketicilere ulaştırılmaktadır. Böylelikle antrepo kullanıcının faaliyet alanına göre ürünlerin hazırlandığı, istenilen şekilde etiketlendiği ve nihai alıcının emrine amade edildiği işleme yerleri olarak da görev ifa etmektedir.

Antrepolarda Verilen Hizmetler Neler?

Günümüz ticari şartlarına uygun bir antrepo yönetiminde ciddi bir yapılanma, hareket kabiliyeti ve hız gerektiği aşikardır. Antrepolarda bu aşamada verilen bu tip hizmetler her ne kadar dışarıdan basit gibi görünse de yapılan işlemlerin zamanında ve kesintisiz yerine getirilmesi için önemli bir iş disiplini ve kurumsallık gerektiği de ortadadır.

Gümrüklü antrepolar umumiyetle yüksek hacimlerde dış ticaret yapan firmaların ihtiyaç duyduğu bir alanlardır. Yurt dışı kaynaklı yukarda bahsettiğimiz hammadde, madde, mamul, yarı mamul eşyalar antrepolara, antrepo rejimi kapsamında gümrüğe sunulan beyannameler ile alınarak antrepolarda bekletilmekte (Gümrük Kanunu’na göre bu süre sınırsızdır) ve yurt içi ya da yut dışından gelen nihai alıcı talepleri doğrultusunda ithalat ya da transit işlemlerine tabi tutulmak suretiyle ticarete konu edilmektedir.

Gümrüklü Antrepo Oluştururken Nelere Dikkat Edilmeli?

Gümrüklü bir antrepo yatırımı yapmadan önce değerlendirilmesi gereken pek çok unsur bulunmakta; antreponun karlılık ve katma değer üreten aynı zamanda istihdam yaratan bir işletme olması için eşya hareketliliğinin yaşandığı limanlara, antreponun kurulacağı yere gümrük idaresinin/idarelerinin yakınlığına, antrepoların bulunduğu yerlere yakın sanayileşmeyi hızlandıran organize sanayi bölgeleri olup olmadığına ilişkin ön araştırma süreci önem arz etmektedir.



Yine gümrüklü antrepo olarak açılması planlanan ve projelendirilen yerin müşteri portföyü oluşturulmalı, o müşteri portföyünün ihtiyaçları göz önüne alınmalı, istekler ve ihtiyaçlara yönelik örneğin; “soğuk hava”, “yanıcı parlayıcı eşya”, “kuru gıda”, “silo” vb. şekilde plan ve program yapılmalı ve yapılan plana göre antreponun mimari proje aşamasında bu taleplere göre tasarımı hazırlanmalıdır. Antrepoya aynı anda boşaltılabilecek araç ve yüklenebilecek araç sayıları hesaplanmalı, eşyaların asli niteliklerini değiştirmeksizin yapılacak elleçleme faaliyetleri için gereken teknik donanım hazır edilmelidir.

Gümrüklü antrepolar içerisinde kullanılacak yükleme/boşaltma ve elleçlemelerde kullanılması planlanan çeşitli makinalar ve alet edevat sürekli kullanıma hazır edilmeli; bunlarda oluşabilecek ve iş akışını yavaşlatarak müşteri memnuniyetsizliği yaratacak aksaklıklar önceden yedeklenmek suretiyle önlenmelidir.

Antrepo Çeşitleri Nelerdir? 

Hal böyleyken Gümrüklü Antrepo açıp işletmek isteyen yatırımcılara bu husus hakkında birkaç önemli bilgi vermekte yerinde olacaktır diye düşünüyorum.

Şöyke ki;
Gümrük Kanunu’na göre Gümrük antreposu, genel antrepo veya özel antrepo olabilir. Eşyanın konulması için herkes tarafından kullanılabilen antrepolar genel antrepo olarak adlandırırken; yalnız antrepo işleticisine ait eşyanın konulması amacıyla kurulan antrepoları ise özel antrepo olarak adlandırmaktayız. Parlayıcı ve patlayıcı veya bir arada bulundukları eşya için tehlikeli olan veya korunmaları özel düzenek ve yapılara gerek gösteren eşya, ancak bu niteliklerine uygun genel veya özel antrepolara konulabilmektedir. Bu tür eşya bir liste halinde yönetmelikle belirlenir. Serbest dolaşımda olmayan eşyanın sergilendiği fuar ve sergiler de antrepo sayılmaktadır.

Gümrük antreposu işletmek isteyen kişiler, izin verilmesi için gerekli bilgileri ihtiva eden ve özellikle antrepoculuğa ekonomik yönden ihtiyaç bulunduğunu belirten yazılı bir talepte bulunmak zorundadır. İzin, yalnızca Türkiye'de yerleşik kişilere verilir. Antrepo işleticisinin hak ve yükümlülükleri, bakanlığın izni ile başka bir kişiye devredilebilir.

Gümrüklü Antrepo işleticisi; Gümrük antreposunda bulunduğu süre içerisinde eşyanın gümrük gözetimi altında bulunmasını sağlamaktan, Gümrük antrepo rejimi kapsamında eşyanın muhafaza edilmesiyle ilgili yükümlülükleri yerine getirmekten, İzinde belirtilen özel şartlara uymaktan sorumludur.



Gümrüklü genel bir antrepo açma ve işletme izni almak üzere başvuracak gerçek ve tüzel kişiler, yatırım yapmadan önce, antreponun bağlanacağı gümrük müdürlüğüne dilekçe ile başvurarak her şeyden önce “yatırım İzni” almak zorundadır. Akaryakıt antrepoları hariç olmak üzere, özel antrepolar için ise yatırım izni şartı bulunmamaktadır. Yatırım izni Gümrük Kanunu’nda belirtildiği üzere yalnızca kamu kuruluşları ve belediyeler ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş, asgari iki yıldır faaliyette bulunan ve ödenmiş sermayesi gümrük yönetmeliğinin 518nci maddesine belirlenmiş rakamlar kadar olan anonim ve limited şirketlere verilebilir. Asgari iki yıldır faaliyette bulunma ve ödenmiş sermaye miktarının tespitinde, anonim ve limited şirketlerde unvan değişikliği veya şirket birleşmeleri göz önünde bulundurulur.

Yatırım İzni Koşulları Neler?

Gümrük Yönetmeliğinin ilgili maddesinde anlatıldığı üzere Gümrüklü genel bir antrepo açmak üzere yatırım izni almak isteyen ve yukardaki şartlara sahip gerçek ve tüzel kişilerin müracaatları üzerine gümrük müdürlüğü başvuruya ilişkin görüşünü başvuru dilekçesi, ilgili Ticaret Sicili Gazetesi, imza sirküleri ve ilgili maddede sayılan kişilere ait adli sicil belgeleri ile birlikte gümrük ve ticaret bölge müdürlüğüne iletir. Bölge müdürlüğü, gümrük gözetimi ve denetimini olumsuz etkileyecek bir durumun olup olmadığı, antrepo açılmasına ekonomik yönden ihtiyaç bulunup bulunmadığı ve yatırım yapılacak yere eşya sevkiyatının gümrük denetimi altında güvenli bir şekilde yapılıp yapılamayacağı hususlarına ilişkin görüşleri ile birlikte talebi Bakanlığa intikal ettirir. Ekonomik yönden ihtiyaç bulunup bulunmadığına dair değerlendirme; antrepo açılacak yerdeki diğer antrepo ve geçici depolama yerlerinin fiziki kapasiteleri, dönemsel doluluk oranları, başvurunun yapıldığı gümrük müdürlüğünün işlem hacmi, gümrük müdürlüğünün idari kapasitesi ve antrepo açılmasının öngörüldüğü yerdeki ticari ve sınai yatırımları da dikkate alacak şekilde yapılır. Yatırım izni talepleri Bakanlıkça sonuçlandırılır.



Yatırım iznine tabi antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri; açma ve işletme izin belgesinin düzenlendiği tarihten itibaren beş yıl geçerli olacak şekilde verilir. Süre sonunda faaliyetine devam etmek isteyen antrepo işleticileri açma ve işletme iznine ilişkin yürürlükte olan mevzuata uygun şartların sağlandığını gösteren belgeleri bağlı oldukları gümrük müdürlüğüne ibraz ederek açma ve işletme izninin geçerlilik süresinin uzatılmasını talep ederler. Söz konusu talep, iznin sona erdiği tarihten en erken dört ay, en geç bir ay önce yapılır. Bir aydan sonra yapılan başvurularda gecikme süresi kadar antrepoya eşya girişi durdurulur. Talep gümrük ve bölge müdürlüğünün görüşü ile birlikte Bakanlığa aktarılarak nihai değerlendirme Bakanlıkça yapılır. Talebin uygun bulunması halinde izin belgesinin geçerlilik süresi beş yıl uzatılır. Süre sonunda yürürlükte olan mevzuata uygun şartları yerine getirmeyen genel antrepoların açma ve işletme izinleri iptal edilir. Yatırım iznine tabi olmayan antrepolar için antrepo açma ve işletme izinleri, süresiz olarak verilir.

Genel antrepo olarak açılıp işletilmesi istenen yerlerin mutat yolların izlenmesi kaydıyla gümrük müdürlüğüne en fazla 50 km. mesafede olması gereklidir. Genel antrepo olarak açılıp işletilmesi istenen yerlerin açık ve/veya kapalı alanları toplamı büyükşehir belediyesi sınırları içerisinde 5.000 m²’den, diğer yerlerde ise 3.000 m²’den küçük olamaz. Soğuk hava tertibatı ya da yanıcı, parlayıcı, patlayıcı nitelikteki eşya için özel tertibat gerektiren eşyanın konulduğu antrepolarda, antrepo alanının en az yarısı bu nitelikte eşyanın depolanacağı bölümlerden oluşan antrepolar ile havalimanı, demiryolu istasyonu/aktarma tesisi ve deniz limanı sahasında bulunan, havayolu ile kargo taşımacılığında kullanılan antrepolar bu şarta tabi değildir.



Gümrüklü Antrepo açma ve işletme izni almak isteyen kişilerin Gümrük Yönetmeliği ekinde buluna Ek-80’in “I. BAŞVURU İÇİN ARANACAK BİLGİ VE BELGELER” bölümünde belirtilen belgeler ve Ek-81’de yer alan taahhütname ile antreponun bağlı bulunacağı gümrük müdürlüğüne başvuruda bulunmaları gerekir.

İlgili gümrük müdürlüğü, söz konusu talebe konu antreponun Gümrük Yönetmeliği eki, Ek-80’in II. ANTREPOLARDA ARANACAK ŞART VE NİTELİKLER bölümünde sayılan nitelikleri taşıyıp taşımadığı ve eşyanın güvenli bir şekilde muhafazasını sağlayacak durumda olup olmadığı ile mesafesinin genel antrepo olarak açılmak istenilen yerlere münhasır olmak üzere, mutat yolların izlenmesi kaydıyla gümrük müdürlüğüne en fazla 50 km. mesafede olması şartının sağlanıp sağlanmadığı hususlarındaki tespitlerini müteakip görüşleri ile birlikte bağlı olduğu bölge müdürlüğüne gönderir. Antrepo olarak açılmak istenen yerin, ilgili gümrük müdürlüğünün bağlı bulunduğu bölge müdürlüğünün görev ve sorumluluk alanı içerisinde bulunması esastır (İstisnai durumlar hariç).

Başvurunun incelenmesi esnasında ilgili gümrük müdürlüğü tarafından antrepo olarak açılmak ve işletilmek üzere hazırlanan yer için görgü raporu düzenlenir. Görgü raporu; söz konusu yerin Gümrük Yönetmeliği eki, Ek-80’in II. ANTREPOLARDA ARANACAK ŞART VE NİTELİKLER bölümünde belirtilen şart ve nitelikleri taşıyıp taşımadığının ve eşyanın güvenli bir şekilde muhafazasını sağlayacak durumda olup olmadığının yetkilendirilmiş gümrük müşaviri tarafından yapılan tespitine ilişkin tüm bilgileri, antreponun özelliğine göre bulunması öngörülen koşulları, antrepo alanının tam adresini ve özellik arz eden eşyanın depolandığı antrepolarda Ek-80’in II. Bölümü’nün B kısmında belirtilen şart ve nitelikleri taşıyıp taşımadığı hususlarını kapsar.”

Antrepo açılış taleplerine ilişkin başvurular, yerinde incelemeler de yaptırılmak suretiyle ilgili antreponun fiziki yapısının Gümrük Yönetmeliğinde belirtilen vasıf ve şartları haiz olup olmadığı hususu ile birlikte Gümrük Yönetmeliğinin 518 inci maddesinin beşinci fıkrasında belirtilen hususlar ve dış ticaret politikaları göz önünde bulundurularak gümrük müdürlüğünce incelenir ve görüş de belirtilmek suretiyle talep bölge müdürlüğüne intikal ettirilir. Antrepo açılış talepleri, bölge müdürlüğünün görüşü ile birlikte Bakanlığa aktarılır ve Bakanlıkça sonuçlandırılır.

Antrepo işleticileri ve kullanıcıları; eşyanın gümrük antreposunda bulunduğu süre içerisinde gümrük gözetimi altında bulunmasını sağlamak, eşyanın iyi muhafaza edilmesi konusunda yükümlülüklerini yerine getirmek ve izinde belirtilen şartlara uymak zorundadır. Antrepo işleticileri ve/veya kullanıcıları, antrepolarına alınan eşyanın girerken gümrük idaresince tespit edilen miktarı üzerinden ve eğer tespit yapılmamışsa belgelerinde yazılı miktarları üzerinden, antrepoda eşya değiştirilmesinden, gümrük idaresine karşı mali bakımdan sorumludur. Bu sorumluluk, eşyanın gümrük idaresince tespit olunan veya belgelerinde ve antrepo beyannamesinde yazılı miktarına ve cinsine göre eksiklik veya değişiklik ortaya çıkması halinde, bunlara ait gümrük vergilerinin ve cezalarının ödenmesini kapsar.

Söz Dış Ticaretin en önemli ayaklarından gümrüklü antrepolardan ve dolaysıyla antrepo yatırımcılarından açılmışken Cumhurbaşkanı Yardımcısı Sn. Fuat OKTAY tarafından;

Bakanlıklardan ve STK'lardan her Bakanlığın yatırım ortamının yerli/yabancı ve kamu/özel tüm yatırımcılar için iyileştirilmesi amacını taşıyan ve “Uluslararası doğrudan yatırımların artması, yatırım-üretim artışı ile küresel ölçekte rekabet edebilen bir sanayi ve üretim ekosistemi” hedeflerine ulaşmasını sağlayacak, öncelikli olan ve önemli eylem önerilerinin kendilerine sunulmasının istenildiği bilinmektedir.

Antrepo İzinlerinde Eylem ve Söylem Farkı

Genelde hükümet; özelde Ticaret bakanlığımızın yetkilileri başta olmak üzere, yatırımların önündeki engellerin sıfır tolerans anlayışı çerçevesinde kaldırılacağı yönünde beyanatlar vermelerine; hatta bu meyanda ilgililere talimatlar verildiği duyumları dahi biliniyorken, özellikle antrepo yatırım izinleri işlemlerinde söylemle eylem farkını yatırımcı bariz bir şekilde görmekte ve gelişmeleri endişeyle izlemektedir. Ülkemizin ekonomik göstergelerine pozitif katkı sağladığı herkesçe malum olan antrepo açılışlarında aranan yatırım izinlerinin, mevcut antrepoların varlığı ve doluluk oranlarının yeterli olmadığı gerekçe gösterilerek engellenmesi yukarıda bahsettiğimiz “eylem-söylem farkına” verilecek önemli örneklerden birini teşkil etmektedir.



Diğer yönden yatırım izinlerinin verilmemesine gerekçe olarak gösterilen hususun sahada gerçeği de yansıtmadığı bilinmektedir. Örneğin, Mersinde faaliyet gösteren antrepoların son beş yılına ilişkin doluluk oranları tablosunda da görüleceği üzere, 2014 yılından 2017 yılına kadar sayıca arttığı halde doluluk oranlarında bir azalma olmadığı aksine artış gösterdiği görülmektedir. Bir diğer taraftan bakacak olursak son beş yılın en düşük doluluk oranına sahip 2017 yılındaki %51'lik doluluk oranı bile 70000 m2.lik bir antreponun kapatma talebi sonrasında yasal mevzuat gereği kapatma işlemi sırasında eşya alınmamasına bağlıdır.

(ki bu antrepo şehrin toplam antrepo alanlarının yaklaşık %10unu temsil etmekte olup doluluk oranı hesaplamalarında etkin bir konumdaydı)

Yeni yeni konuşmaya başladığımız 11.Eylem planında istihdamın arttırılması ve işverenin yükünü azaltma çalışmaları kapsamında, istihdam kapasitesini arttıracak yatırımların çoğaltılması, yeni iş alanlarının oluşturulması, yerli ve yabancı sermayenin doğrudan yatırımlarının önündeki idari engellerin kaldırılması yer almış olsa da Türkiye’de yatırım yapmayı düşünen iş adamlarının önündeki en büyük engeli yine maalesef bürokrasi oluşturuyor. Antrepo yatırımının ekonomimize pozitif katkısı şek ve şüpheye yer bırakmayacak netlikte ortadayken, idari engellere kurban edilmesinin kimseye fayda sağlamayacağı değerlendirilmektedir.

Selahattin COŞKUN
Gümrük Müşaviri-Dış Ticaret Danışmanı
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları