Birlik Gümrük Kodu; Türkiye İçin Bir Fırsat mı Doğuyor?

Son Güncellenme Tarihi: 27.03.2018
Avrupa Birliği (AB) 952/2013 sayılı Birlik Gümrük Kodu’nda tarihi bir revizyona gidiyor!

2018 yılı Mart ayının başlangıcı ile AB tarafından önemli bir duyuru yapıldı. Duyuruya göre, Birlik Gümrük Kodu’nda öngörülen geçiş dönemi ileri bir tarihe uzatılıyor. Bunun için hazırlanan değişiklik taslağı da kamuoyuyla paylaşıldı.

Ekonomik operatörler ve gümrükler arasındaki ve farklı ülkelerin gümrüklerinin birbirleri arasındaki iletişimin ve işlem süreçlerinin tamamen elektronikleştirilmesi bakımından tarihi bir dönüm noktası olan ve diğer ülkeler tarafından da hayranlıkla takip edilen Avrupa Birliği Gümrük Kodu 2016 yılında uygulamaya konulmuştu.

11 Nisan 2016 tarihinde yayımlanan Birlik Gümrük Kodu Çalışma Takvimi ile de; kilit ticareti kolaylaştırıcı maddelerin tamamen hayata geçirilmesi için Birlik Gümrük Kodu’nun 278 inci Maddesi’nde öngörülen geçiş dönemi kapsamında 17 adet, kimisi yenileştirilmiş kimisi ise tamamen yeni tesis edilecek, elektronik sistemin iş planlaması çıkarılmıştı.

Geride bıraktığımız 2017 yılının Mart-Temmuz arası evrede ise; Avrupa Birliği, gerek üye ülkeler ve gerekse de ticaret erbabı ile yoğun görüşmeler gerçekleştirdi. Görüşmeler sonucunda; Birlik Gümrük Kodu’nun tamamen uygulamaya konulabilmesi için geçiş döneminin uzatılması kararı çıktı!

Ertelemenin arka planındaki gerekçeler neler? Erteleme nasıl olacak? Birlik Gümrük Kodu ile ne hedeflenmişti? Yetkilendirilmiş Yükümlülere/Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatörlere (AEO) hangi basitleştirmeler geliyor? Diğer firmaların yararlanabileceği kolaylıklar neler? Kapsamlı bir ticaretin kolaylaştırılması için kurulacak yeni sistemler neler? Ülkemizin en büyük ticari partneri AB’nin bu kararı ülkemize nasıl etki edecek? Bu ve benzeri soruların cevapları işte bu yazımızın konusunu oluşturuyor.


Soru 1: Birlik Gümrük Kodu Nedir?

Birlik Gümrük Kodu; küresel entegre üretim ve teslimat sistemleri, artan e-ticaret ve modern iletişim araçları sonucunda, on yıllardır uygulana gelen Avrupa Birliği’nin “Topluluk Gümrük Kodu”nun yerini alan yeni temel düzenlemedir. Ülkemiz Gümrük Kanunu’nun, AB versiyonu olarak da niteleyebiliriz. Temel farkı, tüm AB üyesi ülkeleri kapsaması; temel önemi ise, Gümrük Birliği yükümlülüğümüz kapsamında ülkemize de uyarlanacak olmasıdır.

Yeni kodun temel amaçları:

Avrupa iş dünyasının rekabetçiliğinin yeni ticari koşullarda korunması için uluslararası eşya akış prosedürlerinin mümkün olduğunca kolaylaştırılması,

AB tüketicilerinin güvenliğinin sağlanması ile Birliğin finansal ve iktisadi çıkarlarının azami korunması,

Uluslararası eşya akış prosedürlerinin tamamen elektronik ortama taşınması ve kağıt usulün bütünüyle kaldırılmasıdır.

İşte bu ana amaçlar ile AB, 9 Ekim 2013 tarihli ve 952/2013 sayılı Birlik Gümrük Kodu’nu kabul etti. 30 Ekim 2013 tarihi ile yürürlüğe giren Birlik Gümrük Kodu’nun temel hükümleri de 2016 yılı itibariyle geçerlilik kazandı.

Soru 2: Birlik Gümrük Kodu ile birlikte, AB Gümrük Mevzuatı nelerden oluşmaktadır?

9 Ekim 2013 tarihli Birlik Gümrük Kodu akabinde, Avrupa Birliği’nin gümrük mevzuatının tamamen şekillendiğini görüyoruz. Bu süreçte birçok mevzuat kabul edildi.

Birlik Gümrük Kodu ile birlikte AB Gümrük Mevzuatı şu şekilde sıralanabilir;

1- 28 Temmuz 2015 tarihli ve 2015/2446 sayılı Yetki Devri Tüzüğü,

2- 24 Kasım 2015 tarihli ve 2015/2447 sayılı Uygulama Yönetmeliği,

3- 17 Aralık 2015 tarihli ve 2016/341 sayılı Geçiş Dönemi Yönetmeliği,

4- 11 Nisan 2016 tarihli ve 2016/578 sayılı İş Takvimi Kararı,

5- 27 Nisan 2016 tarihli ve 2016/2422 sayılı Ortak Risk Kriterleri Kararı.

Avrupa Birliği’nin dış ticaret akış kurallarının temel mevzuat yapısı, Birlik Gümrük Kodu ile birlikte, işte bu beş düzenlemeye dayanmaktadır.

Soru 3: Birlik Gümrük Kodu ile birlikte öngörülen temel dönüşümler nelerdir?

Birlik Gümrük Kodu ile birlikte esasen 8 temel dönüşüm yapılanması planlanmıştır. Bunlar:

1- Tüm üye ülkelerde armonize gümrük kararlarının tesis edilmesi, böylelikle daha önceden esas olarak AEO’larda olan bir ülke yetkilendirmesinin tüm ülkelerde geçerli olması kuralının, tüm gümrük karar ve yetkilendirmelerine yaygınlaştırılması,

2- Gümrük Birliği’nin tabiatı gereğince, Birlikte yerleşik olan kişilerin bulunduğu ülke dışında, tüm üye ülke gümrüklerinde de temsiliyet yapabilmesine imkân verilmesi,

3- Dış ticarete konu eşyanın akış ve ibra prosedürlerinde yeni basitleştirilmiş usullerin inşası,

4- Bağlayıcı tarife bilgisi ve bağlayıcı menşe bilgisi işleyiş kurallarına standardizasyon getirilmesi,

5- Birliğin finansal çıkarlarının korunması için tüm gümrük rejimleri açısından zorunlu teminat sisteminin uygulamaya konulması,

6- Dünya Gümrük Örgütü’nün Küresel Ticaretin Güvenli Kılınması ve Kolaylaştırılması Standartları Çerçevesi’ne tam uyum sağlanması amacıyla ithalatta yeni emniyet ve güvenlik kurallarının getirilmesi,

7- Geçici depolama kurallarının esnekleştirilmesi ve bu süreçte farklı tesisler arasında taşımaya konu olan geçici depolama eşyasının transit rejiminden muaf tutulması,

8- Dahilde işleme, gümrük kontrolü altında işleme ve imha usullerinin tek bir çatı altında birleştirilmesi ve bu alandaki izin sürelerinde esnekliğe gidilmesi.

Soru 4: Özel sektörümüz açısından ülkemize aktarılması büyük önem taşıyan Birlik Gümrük Kodu’nda, AEO yetkisi almaksızın, tüm ekonomik operatörlerin faydalanabileceği hangi basitleştirmeler yer alıyor?

Birlik Gümrük Kodu kapsamında, birtakım basitleştirmeler sadece AEO’lar için geçerli iken, diğer taraftan KOBİ’leri de içerecek şekilde her düzeydeki firmalara çeşitli basitleştirmelerin verilebildiğini görüyoruz.

AEO olma kriterinden bağımsız tüm ekonomik operatörlerin sahip olabileceği basitleştirmeler şunlardır:

Gümrük vergilerine dair Kapsamlı Teminatta İndirim Kolaylığı,

Gümrük İdareleri Dışındaki Onaylanmış Noktalara Eşya Sunum Kolaylığı,

EIDR/VIP Müşteri Kaydı ile Beyannameden Muafiyet Yetkisi,

Basitleştirilmiş Transit Usullerinden Yararlanma Yetkisi,

Geçici Depolama Tesisi İşletim Yetkisi,

Özel Rejimleri Kullanma Yetkisi ,

Mukim ülke dışında da Birlik Gümrük Müşavirliği Yapabilme Yetkisi.

Soru 5: Sadece AEO’lara tanınan ve ülkemizde de bir an önce hayata geçirilmesi tüm kesimler tarafından heyecanla beklenen hangi basitleştirmeler Birlik Gümrük Kodu’nda yer alıyor?

Birlik Gümrük Kodu’nda sadece AEO’lar için geçerli olan basitleştirmeler şu şekildedir:

Ertelenmiş Gümrük Vergisi Ödeme Kolaylığında Teminat İndirimi,

Ertelenmiş Gümrük Vergisi Ödeme Kolaylığında Teminattan Muafiyet,

Merkezi Gümrükleme Kolaylığı,

EIDR/VIP Müşteri Kaydı ile Eşyanın Gümrük İdarelerine Sunulmasından Muafiyet Kolaylığı,

Gümrük İdaresi adına kontrol ve vergi borcu tespiti yapabilmek için Öz Değerlendirme Yetkisi,

Bir gümrük rejimi başlatmaksızın Geçici Depolama Eşyasını Yurt Dışına Çıkarma Kolaylığı.

Soru 6: Birlik Gümrük Mevzuatı kapsamında yeni kurulması hedeflenen ve ülkemize de aktarılması ticaretin kolaylaştırılması bakımından önemli olan hangi elektronik sistemler söz konusu?

a. Kayıtlı İhracatçı Sistemi (kuruldu),

b. Gümrük Kararları Sistemi (kuruldu),

c. AB Tacir Portalı (kuruldu),

d. Birlik Statüsü İspat Sistemi,

e. Özel Rejimler Standardize Bilgi Değişim Sistemi,

f. İthalatta Merkezi Gümrükleme Sistemi,

g. Teminat Yönetim Sistemi.

Soru 7: Birlik Gümrük Mevzuatı kapsamında iyileştirilecek bilgi işlem sistemleri nelerdir?

a. Bağlayıcı Tarife Bilgisi Sistemi,

b. Yetkilendirilmiş Ekonomik Operatör Sistemi,

c. Ekonomik Operatör Kayıt ve Tanımlama Sistemi,

d. Ortak Gümrük Tarifesi ve Gözetim Sistemi,

e. Bilgisayarlı Transit Sistemi,

f. Otomatik İhracat Sistemi,

g. İthalat Kontrol Sistemi,

h. Özel Rejimler Uyum ve Kolaylaştırma Sistemi,

i. Varış-Sunum Notifikasyonu ve Geçici Depolama Sistemi,

j. Ulusal İthalat Sistemleri.

Soru 8: Birlik Gümrük Kodu yeni geçiş dönemi nasıl olacak?

288 maddeden oluşan Birlik Gümrük Kodu’nda aşamalı bir yürürlüğe giriş öngörülmüş ve uygulamaya ilişkin hükümlerin % 68’i için 2016 yılı beklenmişti. Ancak yeni Kodun tüm etkilerini göstermesi için bütün dış ticaret akış usullerinin elektronikleştirilmesi planlanmıştı. Bunun içinde 31 Aralık 2020 son tarihine kadar bir geçiş dönemi belirlenmişti.

Böylelikle geçiş dönemi uyarınca, eski elektronik sistemler ve mevcut kâğıt usul uygulamaları, yeni kurulacak ya da mevcut elektronik sistemler yeniden yapılandırılana kadar kullanılmaya devam edilebilecekti.

Şu an ise geçiş dönemi uzatılıyor!

Geride bıraktığımız 2017 yılının Mart-Temmuz arası evrede Avrupa Birliği, gerek üye ülkeler ve gerekse de ticaret erbabı ile yoğun görüşmeler gerçekleştirdi. Görüşmeler sonucunda; Birlik Gümrük Kodu’nun tamamen etkisini göstermesi için 278 inci Madde ’de öngörülen geçiş döneminin, 31 Aralık 2025 tarihine kadar uzatılması kararı çıktı!

Soru 9: Geçiş Döneminin beş yıl daha uzatılmasının sebepleri neler?

Ertelemeye üç temel sebep neden oldu. Bunlar:

Birlik Gümrük Kodu 2013 yılında kabul edilmesine rağmen, ikincil mevzuatların kabul edilmesi planlanandan çok daha uzun sürdü. 2014 yılında kabul edilmesi beklenen düzenlemeler, 2016 yılına kadar sarktı.

Teminat Yönetim Sistemi, Birlik Statüsü İspat Sistemi, İthalatta Merkezi Gümrükleme Sistemi, Bilgisayarlı Transit Sistemi, Otomatik İhracat Sistemi ve İthalat Kontrol Sistemi olmak üzere 6 sisteme dair çalışmaların öngörülenden daha uzun bir süre ve daha fazla finansal kaynak gerektireceği anlaşıldı.

Bir sistemdeki gecikmenin, sistemler arası bağlantı ve sıralamalı uygulama sebebiyle diğer sistemlerin işlevselliği üzerinde de gecikmelere yol açabileceği anlaşıldı.

İşte sebeplerle, 278 inci Madde ’de öngörülen geçiş döneminin, 31 Aralık 2025 tarihine kadar uzatılması gündeme geldi.

Soru 10: En büyük ticari partnerimiz AB’nin bu kararı ülkemize nasıl etki edecek?

Avrupa Birliği, Türkiye açısından oldukça önemli bir partner. Siyasi mülahazalar bir kenara bırakılırsa, ülkemizin iktisadi yapısının şekillenmesinde ve uluslararası ticarette birçok modern usulün ülkemize getirilmesinde de yadsınamaz önemi var. Bunun en önemli göstergesini; bilgi işlem teknolojileri kullanımı bakımından, ülkemiz kamu kurumları arasında en başta gelen kurumlardan birinin Gümrük ve Ticaret Bakanlığı olmasında da görüyoruz.

Şansımız olan bir konu ise, Gümrük Birliği dolayısıyla AB ortak dış ticaret politikasının temel düzenlemelerinden Birlik Gümrük Kodu’na ülkemiz tarafından da uyum sağlanmasının zorunluluk olması. Dolayısıyla, yazımızda cevap verdiğimiz tüm unsurlar doğrudan Türkiye üzerinde etkisi olan meseleler ve tabiatıyla da özel sektörümüzün birebir etkisini göreceği ve faydalanacağı noktalar.

Bu nedenle Birlik Gümrük Kodu, Türkiye açısından çok yakından takip edilmesi gereken ve her yeni gelişmesine karşı Türkiye olarak reaksiyonlarımızı tayin etmemiz gereken bir unsur.

Lakin 4458 sayılı Gümrük Kanunumuzun ve 2009 tarihli Gümrük Yönetmeliğimizin kaldırılarak Birlik Gümrük Kodu’na ve ikincil düzenlemelerine uyumlu yeni mevzuatların hayata geçirilmesi konusunda resmi bir takvim henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil. Hatta yeni Gümrük Yönetmeliği konusunda hiçbir kıpırdanma dahi yok. Şu an temel algımız maalesef, Birlik Gümrük Kodu’nun geçiş dönemi sonrasında tam olarak hayata geçeceği ve daha çok zamanımız olduğu yönünde. Bu beş yıllık ilave geçiş evresine dair, “Türkiye olarak Birlik Gümrük Kodu’na uyum sağlama zorunluluğumuz beş yıl daha uzadı, beş yılda kim öle kim kala…” şeklindeki yorumların ülkemize büyük kayıplar doğuracağını kesin olarak belirtebiliriz.

Beş yıllık ilave süre, aksine, Türkiye için bir fırsattır. Bu süreçte unutulmaması gerek nokta, Birlik Gümrük Kodu’nun şu an tamamen uygulama olduğu ve anılan geçiş döneminde sadece, mevcut kâğıt usul uygulamaların ve eski elektronik sistemlerin kullanılmaya devam edileceği...

Diğer bir deyişle, Birlik Gümrük Kodu 2025 yılında yürürlüğe girmeyecek, şu an zaten yürürlükte, sadece birtakım basitleştirmeler açısından tüm AB üyesi ülkeler arası entegrasyon ve veri değişimleri ile kısıtlı olarak bir geçiş dönemi söz konusu. Bu açıdan özel sektörümüzün, bu yanlış değerlendirmeden ayrışarak, en üst düzeylerde bu işin takipçisi olması; Türkiye devleti, milleti ve özel sektörü açısından kesinlikle yararlıdır.

Sonuç olarak, en kısa vadede ikincil düzenlemeleri ile birlikte Birlik Gümrük Kodu’nun ülkemize aktarılmasının; gerek “EIDR/VIP Müşteri Kaydı”, gerek “Ertelenmiş Gümrük Vergisi Ödeme Kolaylığında Teminat Kolaylıkları” ve gerekse de “Merkezi Gümrükleme” usulleri gibi nice fırsatın ve en iyi uygulamanın Türkiye’ye getirilmesi ve uluslararası arz zinciri rekabetçilik pozisyonumuzun gelişmiş ülkeler seviyesine taşınması açısından hayati bir önemi var.

Dileriz, özel sektörümüz en üst düzeyde ve her platformda konunun takipçisi olur ve hep beraber Türkiye olarak kazanırız!


Emrah ASLAN, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı AB Uzmanı 

2- EIDR hakkında ayrıntılı bilgi için bkz: https://www.gumruktv.com.tr/kose-yazilari/yerinde-gumrukleme-out-eidr-in-sorularla-gumrukte-40-uygulamasi-eidr
3- Örn: Gümrük Antrepo Rejimi, Nihai Kullanım Rejimi, Geçici Kabul Rejimi, Dahilde İşleme Rejimi.
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları