Dahilde İşleme Rejimi Otomasyon Sistemi Uygulamasına Yönelik Öneriler

Son Güncellenme Tarihi: 10.02.2018
Gümrük ve Dış Ticaret işlemlerinde bilgisayar aracılığı ile beyan, bildirim ve izin uygulamaları işlemlerin hızlanması ve kolaylaşması açısından büyük fayda sağlarken,işlem maliyetlerini de düşürmüştür.

Tek idari belgenin(gümrük beyannamelerinin:GB) otomasyona alınmasından sonra ilk ve önemli adım (o zaman ki adı ile) Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndan gelmiş,Dahilde İşleme Rejimi (DIR) Otomasyon sistemi 2006 yılında uygulamaya konulmuştur.

DIR otomasyon sistemi,dış ticaret işlemlerinin otomasyonu açısından Bilge Sistemi ile entegre olan başarılı bir uygulamadır.Fakat gelişen teknoloji ve uluslararası otomasyondaki gelişmelere ayak uydurulması için DIR otomasyon sistemin yapısal olarak tekrar gözden geçirilmesi gerekmektedir.

Bilge Sistemi, TAREKS Sistemi, Tek Pencere Sistemi (TPS), SBBUP, E-Birlik, Ön izinlerle İlgili Bakanlık WEB uygulamaları, bunun yanında uluslararası bilgi paylaşımını hızlandıran Ortak Transit Rejimi(NCTS), ATR, EUR., EUR-MED belgelerinin bilge sistemi kayıtlarının paylaşımı vb. tümü yürütülen ithalat ve ihracat işlemlerinin beyanı, kontrolü ve takibini sağlamak üzerinedir.
Bu elektornik veri sistemlerinin birbirinden bağımsız ve kopuk oluşu zaten hedeflenen amaçtan uzaklaşmak anlamına gelir.
Bu çerçevede DIR otomasyon sisteminde süreçleri ve yaşanan sıkıntılar çerçevesinde kısmi çözüm önerilerimizi aşağıda sıralmaya çalışalım. Bu öneriler farklı görüş ve önerilerle elbette çoğaltılabilir.

Sistemin hedefleri; istenen biçimde otomasyon kaynaklı izlenebilirliğini sağlamak ve dış ticaret işlemlerinin hızını artırarak üretim ve ihracat süreçlerine bağlı firmalarımızın rekabet gücünü artırmak ve denetimi daha az iş gücü ile daha yaygın hale getirmek olarak sayılabilir.

1- DIR Otomasyon sistemine firma kaydı:
Uygulama: Firmaya ait ve resmi kurumlardan alınacak belgelerin dilekçe ile tekrar ilgili bölge müdürlüğü’ne teslimi ile yapıır
Öneri:
Ticaret sicil gazetesi, vergi numarası belgesi, ihracatçı birliği üyelik yazısı, OKSB/YYS örneği, Elektrik faturası, SGK tahakkuk fişleri ve Kapasite raporu gibi resmi kurumların düzenlediği belgeler ORTAK ENTEGRASYON SİSTEMİ’nden otomatik olarak DIR otomasyon sistemine alınır.
Firma Tanımlama formu DIR otomasyon sisteminden doldurulur ve elektronik imza ile imzalanır.
Dilekçe ekinde e-imza taahhütnamesi ile Ekonomi Bakanlığı Bölge müdürlüğü’ne müracaat edilerek DIR otomasyon sistemine girişe izin verilir.

2- Proje oluşturma ve belge müracaatı:
Uygulama:

DİİB projesi hazırlanırken en büyük sıkıntılardan birisi projede yer alan eşya ve kullanım oranlarının kapasite raporu ile karşılaştırılmasında yaşanmaktadır. Özellikle çok kalemli projelerde, düzeltme veya proje reddi nedeni ile ciddi emek ve zaman kayıplarına yol açmaktadır. Ayrıca fire, ikincil işlem konuları yine bu uyumsuzluklar nedeni ile farklı yorumlara yol açmaktadır.
Bir başka sorun, özel şartlara yazılan Ekspertiz Raporu ile de yaşanmaktadır. Kapatma süre sonundan önce alınması gereken ekspertiz raporu nedeni ile zamanlama sorunu ve belge süresinin doğru kullanılmamasına yol açmaktadır. Ayrıca bir maliyet unsuru olarak ekspertiz raporu da dikkate alınması gerekmektedir.
Öneri:
1- Kapasite Raporu data olarak DIR otomasyon sisteminde yer almalıdır.
Proje oluşturulurken kalemler ve kullanım oranları bu datalar kullanılarak oluşturulmalıdır, kullanıcılar elle eşya ismi veya kullanım oranı girmemelidir. Dolayısıyla kapasite raporu verileri DIR otomasyon sistemi içerisnden seçildiği için kontrol eden yetkilinin bunları takrar kontrol etmesine gerek kalmayacaktır.
2- Kapasite raporunda yapılacak değişiklikler otomatik olarak DIR otomasyon sisteminde de gerçekleşecek, üretimdeki değişiklikler otomatik olarak DİİB’lere de yansıyacaktır.
3- Özel şartlara Ekspertiz Raporu şartının konulmasının yerine, aynı şekilde o proje ile ilgili Ekspertiz Raporunun DIR otomasyon sistemine data olarak önceden girişi sağlanmalı, kapatmada ekspertiz raporu istenmemelidir.
4- Ayrıca Telafi Edici Vergi’nin hesap edilmesinde ve takibinde datalar otomasyona alınmış olacaktır.

3- Belge Takibi:
A)
Uygulama:

DIR otomasyon sisteminde belge durumunu, yalnızca yetki verilen e-imza sahibi yetkili kullanıcılar görebilmektedir. Hem ithalat ihracat gerçekleşen rakamlar ve bakiyelerin görülebilmesi hem de örneğin Telefi Edici verginin günlük kontrolü açısından işlemleri yürütücüler arasında kopukluğa yol açmaktadır.

Öneri:
Bilge sistemine kendi şifreleri ile bağlanan Gümrük Müşavirlerine aynı şifre ile DIR otomasyon sistemine de girişine izin verilmeldir. Gümrük Müşavirleri DIR otomasyon sistemine girerek “Gerçekleşen ithalat ve İhracat tablolarını” görebilmelidir ki, fiilen ithalat ve ihracat işlemleri esnasında durum değerlendirmesi yapabilsin. Fakat sisteme giriş yalnızca mevcut diib bilgilerine ve listelerine erişebilmekle sınırlı olmalıdır.

B)
Uygulama:

Pan Avrupa Akdeniz Menşe Kümülasyonu (PAAMK) anlaşmaları çerçevesinde Telafi Edici vergi her bir ihracat beyannamesi bazında beyan edilmesi zorunludur. Fakat DİİB kapatma esnasında eksik ve fazla yatan vergiler birbinin yerine kullanılmaktadır. Her ihracat beyannamesi düzenlenmesi esnasında, TEV ödenirken fazladan kırtasiye ve zaman kaybı yaşanmaktadır.
Öneri:
Belge kapatmada uygulanan “Global TEV hesaplama” yöntemi doğrudur ve bu sistemin uygulaması her bir ihracat beyannamesi bazında TEV ödenme zorunluluğunu ortadan kaldırmalıdır.
Pratik olarak, ihracat beyannamesi düzenlendiği fiili durum ile (üçüncü ülke/AB ithalatı ile üçüncü ülke/AB ihracatları) belgenin son gerçekleşme durumları farklıdır. Bu nedenle eksik TEV (gecikme faizleri ve zaman kaybı) veya fazla TEV (ek maliyet, geri alınması talebiyle ek kırtasiye işlemleri) nedeni ile oluşan sıkıntılar ortadan kaldırılacaktır.

4- Belge Kapatma:
A)
Uygulama:

Kapatma işlemleri esnasında beyanname aslı istenmemesine ve DIR otomasyon sisteminde ithalat ve ihracat listesi olmasına rağmen, aynı listelerden çıktı alınıp kaşeli ve imzalı olarak yeniden istenmektedir.

Öneri:
Listeler üzerinden kapatma yapılmalı (iptal işlemleri tamamlandıktan sonra), imzalı liste istenmemelidir.

B)
Uygulama:

Telafi Edici Vergi hesaplama ve sonuçları sistemde yer almamaktadır.

Öneri:
İthalat ve ihracat listeleri üzerinden seçilmiş beyannamelerden oluşan TEV Tablosu (EK.8) DIR otomasyonda yer almalıdır. Kontroller buradan sağlanmalıdır.

C)
Uygulama:

Telafi Edici Vergi ödendiğine dair banka dekont aslı veya gümrük vezne alındısı aslı istenmektedir.
Serbest bölgeden yapılan ihracat işlemlerine ait SB giriş/çıkış işlem formları istenmektedir.
Yurt içi alım fatura örnekleri, Şeker Kurum vb faturaları istenmektedir.
Yurt içi alımlarla ilgili YMM tasdikli rapor istenmektedir.

Öneri:
TEV ödemelerine dair kayıt, DIR otomasyon sistemine, otomatik olarak ilgili kurumların sisteminden düşmelidir.
Serbest Bölge giriş ve çıkış işlem formları Serbest Bölgeler Bilgisayar Uygulama Programı (SBBUP) vasıtası ile DIR otomasyon sistemine aktarılabilmelidir. (ilişkili beyannameler çerçevesinde)
DIR otomasyon sistemine ilgili kurumların bilgisayar sistemlerinden ilgili veri ve faturaların aktarılması sağlanabilir.
YMM’ler doğrudan DIR otomasyon sistemine e-imza ile imzalayarak YMM Raporunu yükleyebilmelidir.

D)
Uygulama:

Kapanan DİİB belglerinin kapatma yazısı ilgili bölge müdürlüğü’ne gönderilmekte, ilgili bölge müdürlüğü’nden takip edilen yazı sonrası ilgili gümrük müdürlüklerinden ilgili teminat mektupları iade alınmaktadır.

Öneri:
Yine Gümrük ve Ticaret Bakanlığı Bölge Müdürlüğü sistemi ile DIR otomasyon sisteminin entegre edilmesi ile yazışmalar yapılmadan, bilgiayar veri akışı ile ilgili gümrüklerden teminat çözülmesi sağlanmalıdır.
Müeyyide bulunması halinde müeyyide uygulanacak beyanname ve ilgili gümrüğüne bildirimde bulunarak verginin tahsili sağlanabilir.

E)
Uygulama:

Gümrük İşlemlerinin Koşaylaştırılması yönetmeliği çerçevesinde Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası alan firmalar, DIR Otomasyn sistemi uygulamalarından YYS çerçevesinde sağlanan kolaylıklardan yararlanmaktadır. Fakat DİİB alınması, revizesi ve kapanması süreçlerinde YYS sahibi olmayan firmalarla aynı uygulamalara tabi olmaktadır.
Özellikle işlem yoğunluğu yüksek ve belge sayısı yıl içinde birden fazla olan YYS sahibi firmaların, belge alınması ve kapatılması için harcadıkları zaman, ithalat/ihracat ve imalat süreçlerini sekteye uğratmaktadır.

Öneri:
YYS sahibi firmalara DİİB belge düzenlenmesi yerine, her yıl yenilenen ve yıllık olarak (global) ithalat ve ihracat rakamları üzerinden kapatmanın yapıldığı bir sistem uygulanabilir.
1. Her YYS sahibi firmanın sabit ve değişmeyen bir DIR firma/belge nosu olacaktır.
2. Mevcut satırkodu oluşturma sistemi ilesatırkodu oluşturulur.
3. Kapasite raporu baz alınarak yine ithalat ve ihracat listeleri ve hammadde sarfiyat tabloları sisteme girilir. (Kapasite raporunun sisteme alınması ve data olarak DIR otomasyon sistemi ile entegre olması bu durumda için bir gerekliliktir.)
4. Kapatma işlemi DİİB kapatma kuralları çerçevesinde belge kapatma değil, yıllık ithal hammadde ve üretim / ihracat miktarları üzerinden kapatma yapılır.
5. Telafi Edici Vergi, teminat çözümü gibi işlemler sadeleşerek üretim süreçleri ile eş güdümlü olarak zamana yayılmadan tamamlanabilir.
6. DIR kural ve kaideleri aynı şekilde uygulanır.
7. Dahilde işleme rejimine aykırı davranılan durumlarda YYS belgesinin de geçici askıya alınması veya belgenin geri alınması gibi tebdirler uygulanabilir.

5- DİİB kullanımının teşvik edilmesi hakkında:
A)
Uygulama:

DIR Rejimi imalat ve ihracat’ı özendirici kolaylaştırmalar ve vergi muafiyetleri imalatçı/ihracatçılarımızın yoğun olarak kullandığı ve dolayısıylabu rejim vasıtasıyla ülke ekonomisine önemli bir katkı sağlamaktadırlar.
İstihdam ve ithalat-ihracat dengesi açısından DIR kullanımının daha cazip hale getirilmesi ülke ekonomisine pozitif katkı sağlayacaktır.

Öneri:
Yukarıda belirtilen kolaylaştırmalar ve muafiyetlerin dışında belirli şartlara bağlanmış bir TEŞVİK sisteminin de gündeme alınması gerektiğini düşünmekteyiz.
Katma değeri yüksek ve istihdama yol açan üretim faaliyetlerine ve dolayısıyla DİİB kullanımı kapsamında nakit teşvik ödemesi uygulanabilir.
Bu uygulama belirli bir ihracat tutarı baz alınarak,döviz kullanım oranı ile ters orantılı olarak ve her yıl veya her belge artan ihracat tutarını ödüllendirme sistemi uygulanabilir.
Örnek: asgari 5.000.000$’lık iihracattan başlayan, Döviz kullanım oranı düştükçe teşvik puanıı artan (ithalatı azaltıp ihracatı artırmaya dönük) ve belge kapsamında ya da yıllık ihracat artış oranlarında teşvik katsayı oranı artışı olabilir.

Sonuç olarak tüm teknoılojik gelişmeler ve AB uyum yasaları çerçevesinde bilgi ve veri paylaşımının hızlandırılması yukarıda belirttiğim bilgisayar sistemi altyapısının ve entegrasyonun sağlanması ile gerçekleşelebilir.
Fakat daha önemlisi dış ticaret işlemlerinde ülkemiz içerisindeki sistemlerin entegrasyonu, ülkemizin ihracatçı/imalatçılarının rekabet gücünü artıracak, dış ticaret iş akış sürelerinden ve maliyetten tasarruf sağlayacaktır.


Aytaç VAROL
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları