Dahilde İşleme Rejiminde İkincil İşlem Görmüş Ürünler

Son Güncellenme Tarihi: 22.10.2019
4458 sayılı Gümrük Kanunu 108. maddesi, 2005/8391 sayılı DİR Kararı ve 2006/12 sayılı DİR Tebliğinde “İkincil işlem görmüş ürün” deyiminin işleme faaliyetleri sonucunda elde edilen asıl işlem görmüş ürün dışındaki ürünler anlamına geldiği ifade edilmiştir.

Örneğin, buğdayın işleme faaliyeti sonucunda un elde edilmesi ve bu işleme faaliyeti neticesinde kepek ortaya çıkması gibi… Burada buğday, işlem görmüş ürün, un, asıl işlem görmüş ürün iken kepek, ikincil işlem görmüş üründür. Karıştırılan kavramlardan biri de fire ve zayiat olarak karşımıza çıkmaktadır. Zira, ikincil işlem görmüş ürünlerin fire ve zayiat ile karıştırıldığı gözlenmektedir. Oysa, fire ve zayiat, ithal eşyasından, işleme faaliyetleri esnasında buharlaşma, gaz olarak havaya karışma, kuruma veya damıtma sonucu tahrip
veya zayi şeklindeki eksilmeleri ifade etmektedir. Dolayısıyla, ikincil işlem görmüş ürün ile fire ve zayiat farklı kavramlar olup birbirine karıştırılmaması gerekir. Bunun yanı sıra ikincil işlem görmüş ürünlerin statüsüne baktığımızda işlem görmüş ürün serbest dolaşımda olmadığından işlem görmüş ürünün işleme faaliyeti sırasında ortaya çıkan ikincil işlem görmüş ürünün de serbest dolaşımda olmadığı kabul edilir. Bu nedenle çöpe atılması, yakılması gibi değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.

2005/8391 sayılı DİR Kararı 19. maddesinde “Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen eşyadan elde edilen ikincil işlem görmüş ürünün, belge/izin ihracat taahhüdünün kapatılmasından önce gümrük mevzuatı çerçevesinde gümrük idaresi gözetiminde imhası, gümrüğe terk edilmesi, çıkış hükmünde gümrüğe teslimi veya serbest dolaşıma giriş rejimi hükümlerine göre ithali hallerinde, bu ürünün ihracatının gerçekleştirilmesi aranmaz.” Hükmünü amirdir.

İkincil işlem görmüş ürünlerin nasıl değerlendirileceği konusunda 4 seçenek mevcuttur:
1- Gümrüğe terk edilmesi
2- Gümrük idaresi gözetiminde imha edilmesi
3- Çıkış hükmünde gümrük idaresine teslim edilmesi
4- Serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması

Bu makalemizde ikincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulmasını ve diğer vergiler karşısındaki durumunu irdeleyeceğiz.

Un ticareti yapan bir tüccar için ikincil işlem görmüş ürün olarak kepek, herhangi bir ekonomik değer ifade etmezken başka bir sanayi kolunda hammadde ya da yarı mamul olarak kullanılması mümkün olmaktadır. Bu nedenle, başka tüccarlar tarafından değerlendirilmesi mümkündür. Bu bağlamda belge/izin sahibi tarafından serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulan ikincil işlem görmüş ürünler hammadde ya da yarı mamul olarak kullanabilecek başkalarına satılabilir.

Mevzuatımız ikincil işlem görmüş ürünlerin nasıl serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulacağını Gümrük Kanunu 114, 115. maddelerinde ve bağlı Gümrük Yönetmeliği 359. Maddesi ile 28.04.2011 tarih 10683 sayılı yazılarıyla açıklamıştır. Buna göre, ikincil işlem görmüş ürünlerin iki türlü beyanı mümkündür:

1- G.K. 115. maddesine istinaden beyannamenin 15, 16, 34, 41 ve 42 nci kutuları ikincil işlemgörmüş ürüne ait bilgiler ile doldurularak 4051 rejim beyannamesinin tescil tarihindeki vergioranı ve diğer vergilendirme unsurları esas alınarak hesaplanır.
2- İzin hak sahibi vergilerin G.K. 114. maddesinde belirtilen usule göre tahakkukunu talep edebilir. Bu durumda ise, yukarıda belirtilen beyanname kutuları işlem görmüş ürünlerin imalinde kullanılan ithal eşya için doldurulur. Bu kapsamda işlem yapılan beyannamede ise gümrük vergileri, ithal eşyasının dahilde işleme rejimine ilişkin beyannamenin (5100) tescil tarihindeki vergi oranı ve diğer vergilendirme unsurları göz önünde bulundurularak hesaplanır.

Bir diğer konumuz da ikincil işlem görmüş ürünlerin diğer vergiler karşısındaki durumu hakkında olacaktır:

1- KKDF
İkincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması durumunda KKDF”ye tabi tutulup tutulmayacağı 2013/6 sayılı genelgede düzenlenmiş olup,
1) Dahilde işleme rejimi kapsamında üretilen ikincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutularak Gümrük Kanunu'nun 114. maddesine göre vergilendirilmesi halinde, eşya bedelinin dahilde işleme rejimine ilişkin verilen gümrük beyannamesinin tescil tarihinden sonra ödenmesi durumunda,

2) Dahilde işleme rejimi kapsamında üretilen ikincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma giriş rejimine tutularak Gümrük Kanunu'nun 115. maddesine göre vergilendirilmesi halinde, eşya bedelinin serbest dolaşıma giriş rejimine ilişkin gümrük beyannamesinin tescil tarihinden sonra ödenmesi durumunda,

3) Gümrük Kanunu’nun 134. maddesi çerçevesinde kısmi muafiyet suretiyle geçici ithal edilen eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması halinde, eşya bedelinin geçici ithalat rejimine ilişkin verilen gümrük beyannamesinin tescil tarihinden sonra ödenmesi durumunda,

4) Gümrük Kanunu’nun 134'üncü maddesi çerçevesinde tam muafiyet suretiyle geçici ithal edilen eşyanın serbest dolaşıma giriş rejimine tabi tutulması halinde, eşya bedelinin serbest dolaşıma giriş beyannamesinin tescil tarihinden sonra ödenmesi durumunda,

5) İstisnai kıymet yoluyla beyan yapılan hallerde, tamamlayıcı beyanın gümrük idaresine verilmesi gerektiği süreden sonra istisnai kıymete ilişkin ödemenin yapılması durumunda, KKDF kesintisi yapılacağı talimat altına alınmıştır.



2- KAYIT BELGESİ
İkincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma girişinde Kayıt Belgesi aranıp aranmayacağı hususunda Gümrükler Genel Müdürlüğü 26.10.2017 / 28960530 tarih sayılı bir yazı yayınlayarak Kayıt Belgesinin aranması gerektiğini bildirerek yazının ekinde konuyla ilgili mülga Ekonomi Bakanlığı ile yaptığı yazışmada söz konusu bakanlığın görüşünün yer aldığı 98183563 - 105.01 - E 112034 sayı ve 18.10.2017 tarihli yazısını paylaşmıştır.

Buna göre,
“27.01.2005 tarihli ve 25709 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2005/8391 sayılı "Dahilde İşleme Rejimi Karanının "ihracat Taahhüdünün Kapatılması" matlaplı 19. maddesi "...Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen eşyadan elde edilen ikincil işlem görmüş ürünün, belge/izin ihracat taahhüdünün kapatılmasından önce gümrük mevzuatı çerçevesinde gümrük idaresi gözetiminde imhası, gümrüğe terk edilmesi, çıkış hükmümle gümrüğe teslimi veya serbest dolaşıma giriş rejimi hükümlerine göre ithali hallerinde, bu ürünün ihracatının gerçekleştirilmesi aranmaz. İkincil işlem görmüş ürünün serbest dolaşıma giriş rejimine göre ithaline ilişkin usul ve esaslar, bu Karara istinaden yayımlanacak tebliğle belirlenir..." hükmünü haizdir.

Bunun yanında, 20.12.2006 tarihli ve 26382 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2016/12 sayılı "Dahilde İşleme Rejimi Tebliği"nin 38 inci Maddesinin dokuzuncu fıkrası "Dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen eşyadan elde edilen ikincil işlem görmüş ürünün, belge/izin ihracat taahhüdünün kapatılmasından önce gümrük mevzuatı çerçevesinde gümrük idaresi
gözetiminde imhası, gümrüğe terk edilmesi, çıkış hükmünde gümrüğe teslimi veya serbest dolaşana giriş rejimi hükümlerine göre ithali hallerinde, bu ürünün ihracatının gerçekleştirilmesi aranmaz, İkincil işlem görmüş, ürünün serbest dolaşıma giriş rejimine göre ithali halinde, bu ürünün gümrük idaresine teslimi aranmaz ve bu ürüne ilişkin ithalat vergileri, belge/izin kapsamındaki gerçekleşme oranları üzerinden hesaplanan miktar ve birini fiyat esas alınarak tahsil edilir..." hükmünü havidir.

Öte yandan, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun Serbest Dolaşıma Girişi Rejimi başlıklı İkinci Ayırımının 74. maddesi; “Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşyanın serbest dolaşıma girişi; ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması ve kanunen ödenmesi gereken vergilerin tahsili ile mümkündür.” hükmünü amir bulunmaktadır.

Diğer taraftan, 31.12.2009 tarihli ve 27449 (2 nci Mükerrer) sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 2010/1 sayılı "İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin Tebliğ" hükümler çerçevesinde, anılan Tebliğ kapsamında yer alan eşyayı ithal etmek isteyen ithalatçılara, gerçekleştirecekleri ithalata ilişkin bilgileri ithalattan önce Bakanlığımız tarafından yetkilendirilen "Kayıt Merkezleri”ne kaydettirecekleri ve söz konusu eşyanın ithalinde, ithal işleminin kayda alındığına dâir bir "Kayıt Belgesi"nin düzenleneceği
hükme bağlanmıştır.

Anılan hususlar kapsamında, dahilde işleme izin belgesi/dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen eşyadan elde edilen ikincil işlem görmüş ürünün ülkemize ithalinin ancak serbest dolaşıma giriş rejimi hükümleri çerçevesinde mümkün bulunduğu dikkate alınarak, bahis konusu eşyanın serbest dolaşıma girişinde 2010/1 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca düzenlenecek kayıt belgesinin gümrük
idarelerince aranması gerekmektedir.” denilmektedir.



3- GÖZETİM BELGESİ
İkincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma girişinde Gözetim Belgesi aranıp aranmayacağı 2011/44 sayılı genelgede düzenlenmiş olup, Dahilde İşleme Rejimi kapsamında ithali yapılan eşyanın “İthalatta Gözetim Uygulanmasına İlişkin 2011/1 sayılı Tebliğ” kapsamında olması halinde, 2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejim Kararı’nın “Şartlı Muafiyet Sistemi” başlıklı 5. maddesi uyarınca dahilde işleme rejimi kapsamında ithali yapılan eşyanın ticaret politikası önlemlerine tabi tutulmayacağı hüküm altına alındığından, bahse konu Tebliğ kapsamında gözetim önlemine tabi eşyanın şartlı muafiyet sistemi kapsamında ithalinde gözetim
önleminden muaf tutulması gerekmektedir.” denilmiş olsa da 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun Serbest Dolaşıma Girişi Rejimi başlıklı 74. maddesi; “Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşyanın serbest dolaşıma girişi; ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, eşyanın ithali için öngörülen diğer işlemlerin tamamlanması ve kanunen ödenmesi gereken vergilerin tahsili ile mümkündür.” hükmünü amir
bulunmakta olup bu bağlamda Gözetim Belgesinin de aranması gerekmektedir.

4- TERCİHLİ TARİFE UYGULAMALARI AÇISINDAN
İkincil işlem görmüş ürünlerin herhangi bir tercihli rejimden faydalanıp faydalanamayacağına ilişkin tereddütleri gideren 2015/7 sayılı genelgede; “Topluluk Gümrük Kodunu (TGK) tesis eden 2913/92 sayılı Konsey Tüzüğü'nün 121 ve 122 nci maddeleri, Gümrük Kanunu'nun bu maddelere karşılık gelen 114 ve 115 inci maddeleri göz önünde bulundurularak, DİR kapsamında elde edilen ikincil işlem görmüş ürünün serbest dolaşıma sokulmak istenmesi halinde;

a) Vergilendirmenin Kanun'un 114. maddesine göre yapıldığı durumda, ikincil işlem görmüş ürün elde edilmesinde kullanılan ithal eşyasının ithali aşamasında gümrük idaresine ibraz edilen ve bu eşyanın serbest dolaşım statüsünü tevsik eden A.TR Dolaşım Belgesi ile ithal eşyasının Genelleştirilmiş Tercihler Sistemi veya Serbest Ticaret Anlaşması çerçevesinde tercihli rejimden faydalanması için kullanılan Form A Belgesi veya EUR 1 Dolaşım Sertifikası gibi menşe ispat belgeleri, ikincil işlem görmüş
ürün için de aynı tercihli tarife uygulamasından faydalandırılmak üzere dikkate alınır.

b) i. Vergilendirmenin Kanun'un 115/1 inci maddesine göre yapıldığı ve ikincil işlem görmüş ürün üretiminde kullanılan tüm ithal girdilerin aynı tercihli tarife uygulamasından faydalandığı durumlarda, bu ithal girdilerin ithali aşamasında gümrük idaresine ibraz edilen A.TR Dolaşım Belgesi, Form A Belgesi veya EUR 1 Dolaşım Sertifikası gibi menşe ispat belgeleri, ikincil işlem görmüş ürün için de aynı tercihli tarife uygulamasından faydalandırılmak üzere dikkate alınır.

ii. Vergilendirmenin Kanun'un 115/1 inci maddesine göre yapıldığı ancak ikincil işlem görmüş ürün üretiminde kullanılan tüm ithal girdilerin aynı tercihli tarife uygulamasından faydalanmadığı durumlarda, ithal girdilerin ithali aşamasında gümrük idaresine ibraz edilen söz konusu belgeler, ikincil işlem görmüş ürün için ithalat vergilerinin hesaplanmasında dikkate alınmaz.” diyerek durumu açıklığa kavuşturmuşlardır.



5- GÜMRÜK KIYMETİ AÇISINDAN
İkincil işlem görmüş ürünlerin gümrük kıymetinin belirlenmesi 2017/11 sayılı genelgede düzenlenmiş olup, 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliğinin 38. maddesinin 9. fıkrası "... ikincil işlem görmüş ürünün serbest dolaşıma giriş rejimine göre ithali halinde, bu ürünün gümrük idaresine teslimi aranmaz ve bu ürüne ilişkin ithalat vergileri, belge/izin kapsamındaki gerçekleşme oranları üzerinden hesaplanan miktar ve birim fiyat esas alınarak tahsil edilir..." hükmünü amirdir.

Bununla birlikte; ikincil işlem görmüş ürünlerin serbest dolaşıma girişinde Gümrük Kanununun “Eşyanın Gümrük Kıymeti” başlıklı Üçüncü Bölüm hükümleri çerçevesinde eşyanın gümrük kıymetinin tespit edilmesi gerekmektedir. Bu itibarla; DİİB/izni üzerindeki miktar ve birim fiyatın gerçeği yansıtmadığı yönünde şüphe oluşması halinde, Gümrük Kanununun 24. ve 25. maddelerinde belirtilen gümrük kıymeti belirleme yöntemlerinin kullanılması gerekmektedir.

Bu yöntemlere göre gümrük kıymetinin tespit edilememesi halinde Gümrük Kanununun 26. maddesinde tanımlanan “son yöntemin” tatbiki gerekir. Bu yöntemin uygulanmasında, gümrük müdürünün veya görevlendireceği bir müdür yardımcısının başkanlığında gümrük muayene memurunun bulunduğu en az üç kişilik bir komisyon tarafından, eşyanın gümrük kıymeti tespit
edilecektir.

Ayrıca, alım satım işleminin Türkiye Gümrük Bölgesinde gerçekleşmesi nedeniyle gümrük kıymetine Gümrük Kanununun 28. maddesinin (a) fıkrası hükmü uyarınca yurt içi navlun ve sigorta bedeli dahil edilmemesi gerekir.

Çetin Gölge
Gümrük Müşaviri
Etiketler
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları