Gümrük Kıymeti Nedir? Gümrük Kıymeti Nasıl Belirlenir?

Son Güncellenme Tarihi: 7.02.2019
Emrah Aslan’ın Gümrük Kıymetini içeren yazı dizisinin ilk bölümü;

Dış ticaret sürecindeki en önemli konulardan birisi “kıymet”...

İthalatını ya da ihracatını yaptığımız ürünler ne olursa olsun, eşyamızın kıymetinin doğru tespiti, şirketimizin mali tablosu açısından her zaman büyük önem taşıyor.

İthalat işlemlerinde gümrüklere eşyamızın kıymeti konusunda yaptığımız beyanlarımızdaki olası yanlışlıklar, firmamızın iktisadi hayatını ciddi düzeyde etkileyebilecek riskler taşıyor. Zira 4458 sayılı Gümrük Kanunumuza göre; serbest dolaşıma giriş rejimi veya kısmi muafiyet suretiyle geçici ithalat rejimine tabi tutulan eşyaya ilişkin olarak, eşyanın beyan edilen kıymeti, gümrüklerce yapılan muayene ve denetleme veya teslimden sonra kontrolü sonucunda noksan bulunursa, bu noksanlığa ait ithalat vergilerinden başka vergi farkının üç katı kadar para cezası alınmaktadır.

Kısacası, dış ticaret sürecindeki en önemli konulardan birisinin “kıymet” olduğunu ne kadar anlatsak da az kalacaktır.


Bu nedenle, ticaret erbabının ve bu konuda icracı olan gümrük memurlarının net ve şeffaf usuller hakkında bilgi sahibi olmasının tüm taraflar için yadsınamaz bir kıymeti var...

Ticaret Erbabı ve Gümrükler Arasında Uyuşmazlık
Kıymet konusu, tarihsel olarak da her daim ticaret erbabı ile gümrükler arasındaki en büyük anlaşmazlıklardan birisi olagelmiştir. Zamanında Roma İmparatorluğu döneminde bile, tüccarların Roma İmparatorluğu gümrük defterdarının bu konuda keyfi ve zarar verici uygulamalara başvurduğunu dile getirdikleri tarihsel kayıtlarda yer almaktadır… (Little Brown & Co. 1859, 944–45)

Peki, günümüzde şu örnek olaylarda gümrük kıymeti nasıl hesaplanacaktır?

Örnek 1: Ankara’da yerleşik “Leziz Firması”, Endonezya’da yerleşik “Vegetales” şirketinden metal çocuk beşiği ithal etmektedir. Ödemelere yönelik işlemler şu şekilde gerçekleşmektedir:


Örnek 2: Dale Türkiye Şubesi; üçüncü alıcılardan siparişleri toplamak, sipariş konusu ürünlerin ithalat işlemlerini gerçekleştirmek ve müşterilere bu ürünleri faturalamak ile olabilecek kısmi stok fazlalıklarını yönetmektedir. Dış ticaret işlemleri şu şekilde;



Peki, böyle bir alım-satım sürecinde, Türkiyeli alıcılara satılan otomobillerin gümrük kıymeti nasıl belirlenecek? Veya henüz hiçbir Türkiyeli alıcıya satılmamış otomobillerin Dale Türkiye tarafından serbest dolaşıma sokulması işleminde, gümrük kıymeti belirlenirken nasıl bir yöntem izlememiz gerekli?

Gümrük Kıymetinin Tespiti
Bu ve benzeri işlemlere doğru yanıtı verebilmek için dış ticaret sektöründe yer alan profesyonellerin kıymet konusunda ilk bilmesi gereken ilke; gümrük kıymetinin tespiti için evrensel olarak geçerli olan altı yöntemin bulunduğudur. Ardışık sıralı uygulamaya tabi bu yöntemler şu şekildedir:
Satış bedeli yöntemi,
Aynı eşya yöntemi
Benzer eşya yöntemi,
İndirgeme yöntemi
Hesaplama yöntemi
Altıncı son yöntem

Bu kapsamda, çalışmamızda şu sorulara cevaplar verilmektedir: Dış ticaret politikası önlemlerinin tatbiki, ithalat ve katma değer vergisi hesaplamalarının düzgün bir şekilde yapılması, ithalat ve ihracat verileri istatistiklerinin tutulması, ekonomik ve ticari analizlerin yapılması bakımından ciddi önemi olan gümrük kıymeti konusunun tekniği nedir? Gümrük kıymeti nasıl hesaplanmaktadır? Hesaplama yöntemleri nelerdir? Kıymete dâhil edilecek unsurlar ve kıymete eklenmemesi gereken unsurlar nelerdir?..

Okurlarımıza net bilgiler sunulması amacıyla çalışmamız hazırlanırken, Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarına, yani gümrük kıymetinin bir nevi uluslararası anayasası olan “1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII nci Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşma”nın asıl İngilizce metnine sadık kalınmıştır. Böylelikle, Anlaşmanın Türkçe çevirisinde yapılan ve akabinde de gümrük mevzuatımızda yer almaya devam eden kısmi hatalı tercümeler ile mevzuatımızdaki kimi zaman anlaşılamayan yazımlar, tamamen DTÖ kuralları dikkate alınarak daha net ve aslına uygun olarak izah edilmeye çalışılmıştır.



Gümrük Kıymeti ve SABİHA Metaforu

Gümrük kıymetinin konsolide evrensel kurallarını tek bir belgede sunan bu çalışmamızdan okurlarımızın azami istifade etmesi için, konunun oldukça teknik olması ve çok ayrıntılı kurallar içermesi de göz önünde bulundurularak, gümrük kıymeti tespit yöntemlerinin öğrenilmesinin kolaylaştırılması ve daha akılda kalıcı olmasını teminen “SABİHA” metaforu kullanılmıştır.

Voltaire’in “Dört bin ciltlik metafizik kitapları, bize ruhun ne olduğunu öğretemez" sözü misali, gümrük mevzuatının başlıca ruhu olan kıymet konusu da çalışmamızda benzer bir bakış açısı ile ele alınmıştır. Bu doğrultuda; kolaylıkla çok kalın kitaplar konusu olabilecek bu önemli konu, mümkün mertebe gümrük kıymeti hesaplama yöntemlerinin temel ilkeleri çerçevesinde madde madde okurlarımıza açıklanmaya çalışılmıştır.

Çalışmamızın bir diğer yeniliği, altıncı son yöntemin net olarak açıklanması olmuştur. Zira son yöntemin ne anlama geldiği, sınırlarının ve temel kriterlerinin ne olduğu ile nasıl uygulanacağına dair temel gümrük mevzuatımız olan Gümrük Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği’nde ticaret erbabımızı bilgilendirici net bir açıklamanın yer almadığını söyleyebiliriz. Bu vesileyle özel sektörümüzün, dış ticaret ve gümrük profesyonellerimizin bu alanda da çalışmamızdan istifade edebilmesine özen gösterilmiştir.

Emrah ASLAN


Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları