Gümrük Kıymeti Tespit Yöntemleri Nelerdir?

Son Güncellenme Tarihi: 22.10.2019
Emrah ASLAN'ın Gümrük Kıymeti Tespiti ile ilgili yazı dizisinin üçüncü bölümü yayınlandı.

Yazının üçüncü bölümünde; aynı eşya yöntemi, benzer eşya yöntemi, indirgeme yöntemi, hesaplama yöntemi ve altıncı yöntem ele alındı.

Aynı Eşya Yöntemi

32- İlk yönteme göre kıymet tespiti mümkün değilse, aynı eşya yöntemine geçilecektir. Bu doğrultuda, satış bedeli yöntemine göre belirlenemeyen ithal eşyasının gümrük kıymeti, Türkiye’ye ihraç amacıyla satılan ve kıymeti belirlenecek eşya ile aynı veya yakın bir tarihte ülkemize ithal edilen, aynı eşyanın satış bedelidir.

33- “Aynı eşya” terminolojisi; fiziksel özellikler, kalite ve piyasa bilinirliği de dahil olmak üzere her bakımdan aynı olan eşya anlamına gelmektedir. Görünüşte olabilecek küçük farklılıklar, diğer hususlarda uygunluk gösteren bir eşyanın aynı eşya sayılmasını önlememektedir.

34- Kıymeti belirlenecek eşya ile yalnızca aynı ülkede üretilen bir eşyanın “aynı eşya” olarak nitelenebileceği unutulmamalıdır.

35- Aynı eşya açısından ilk incelenecek husus, ithal eşyasının asıl imalatçısının ürettiği ve aynı eşya olarak nitelenebilecek bir eşya olup olmadığının araştırılmasıdır. Kıymeti belirlenecek eşyanın asıl imalatçısı tarafından üretilmiş bir aynı eşya bulunmadığı takdirde; farklı imalatçılar tarafından üretilmiş bir eşya, aynı eşya olarak dikkate alınacaktır.

36- Aynı eşyaya ilişkin birden fazla satış bedeli tespit edilmesi halinde ise, ithal eşyasının gümrük kıymetini belirlemek üzere bunlardan en düşük olanı kullanılmaktadır.

37- Aynı eşya yöntemine göre gümrük kıymeti belirlenirken, kıymeti belirlenecek ithal eşya ile aynı ticari düzey ve büyük ölçüde aynı miktarda satılan, aynı eşyanın ithalatındaki satış bedelinin kullanılması esastır.

38- Böyle bir satışın bulunmaması durumunda ise, farklı ticari düzey ve/veya farklı miktarlardaki aynı eşyanın satış bedeli aşamasına geçilerek -ticari düzey ve/veya miktar farkları göz önüne alınması ve gerekli düzeltmelerin yapılmasının ardından- farklı ticari düzey ve/veya farklı miktarlardaki aynı eşyanın satış bedeli kullanılır.

39- Asıl ithal eşyası ile söz konusu aynı eşya arasında, mesafe ve nakliyatın türünden doğan ciddi farklılıkların bulunması durumunda, bu farklılıkların da göz önüne alınması ve satış bedelinde ilave gerekli düzeltmelerin yapılması gerektiği unutulmamalıdır.



Benzer Eşya Yöntemi:

40- İthal eşyasının gümrük kıymetinin sırasıyla satış bedeli yöntemi ve aynı eşya yöntemine göre belirlenememesi halinde, benzer eşya yöntemine geçilecektir. Bu yöntemde, Türkiye’ye ihraç amacıyla satılan ve kıymeti belirlenecek eşya ile aynı veya yakın bir tarihte ülkemize ihraç edilen, benzer eşyanın satış bedeli kullanılır.

41- “Benzer eşya” terminolojisi; her bakımdan aynı olmamakla birlikte, aynı işlevi görmelerini ve ticari olarak birbirlerinin yerine ikame edilebilmelerini sağlayan benzer özellik ve unsurlara sahip eşya anlamına gelmektedir.

42- Eşyanın kalitesi, piyasada tanındığı özellikleri, bir ticari markasının bulunması, eşyanın benzer eşya olup olmadığının belirlenmesinde göz önüne alınacak faktörler arasında yer alır. Kıymeti belirlenecek eşya ile yalnızca aynı ülkede üretilen bir eşyanın “benzer eşya” olarak nitelenebileceği unutulmamalıdır.


43- Benzer eşya açısından ilk incelenecek husus, ithal eşyasının asıl imalatçısının ürettiği ve benzer eşya olarak nitelenebilecek bir eşya olup olmadığının araştırılmasıdır. Kıymeti belirlenecek eşyanın asıl imalatçısı tarafından üretilmiş bir benzer eşya bulunmadığı takdirde; farklı imalatçılar tarafından üretilmiş bir eşya, benzer eşya olarak dikkate alınacaktır.

44- Benzer eşyaya ilişkin birden fazla satış bedeli tespit edilmesi halinde, ithal eşyasının gümrük kıymetini belirlemek üzere bunlardan en düşük olanı kullanılmaktadır.

45- Benzer eşya yöntemine göre gümrük kıymeti belirlenirken de, kıymeti belirlenecek ithal eşya ile aynı ticari düzey ve büyük ölçüde aynı miktarda satılan, benzer eşyanın ithalatındaki satış bedelinin kullanılması esastır.

46- Böyle bir satışın bulunmaması durumunda, farklı ticari düzey ve/veya farklı miktarlardaki benzer eşyanın satış bedeli aşamasına geçilecektir. Ticari düzey ve/veya miktar farkları göz önüne alınacak ve gerekli düzeltmelerden sonra farklı ticari düzey ve/veya farklı miktarlardaki benzer eşyanın satış bedeli kullanılacaktır.

47- Asıl ithal eşyası ile benzer eşya ithalat işlemleri arasında, mesafe ve taşıma türünden doğan ciddi farklılıkların bulunması durumunda, bu farklılıklar da göz önüne alınacak ve satış bedelinde ilave gerekli düzeltmeler yapılacaktır.

İndirgeme Yöntemi:

48- İthal eşyasının gümrük kıymetinin sırasıyla; satış bedeli yöntemi, aynı eşya yöntemi ve benzer eşya yöntemine göre belirlenememesi halinde, indirgeme yöntemine geçilir. Ancak, indirgeme yöntemi ile bir sonraki metot olan hesaplama yönteminin sırası, ithalatçının talebi üzerine değiştirilebilir.

49- Lakin diğer ülkelerde otomatik olarak yaşanabilecek ithalatçının başvurusu akabinde uygulama sırası değişikliği durumunun, Türkiye açısından ithalatçının başvurusunun gümrüklerimizce uygun bulunmasına bağlı olduğu unutulmamalıdır. Zira Türkiye tarafından DTÖ Kıymet Anlaşması’nın bu kuralına çekince konulmuştur.

50- İndirgeme yönteminde; ithal eşyasının veya aynı ya da benzer eşyanın Türkiye içindeki satıcılarca- kendileri ile kıymeti etkileyecek bir münasebeti bulunmayan- üçüncü kişilere yapılan en büyük miktardaki satışın birim fiyatına dayalı kıymet kullanılır.

51- Ancak, ithal eşyasının üretimi ve ihraç amaçlı satışı ile ilgili kullanılmak üzere, doğrudan veya dolaylı olarak bedelsiz veya düşük bedelle çeşitli girdiler sağlayan bir kişiye yapılan herhangi bir satış, birim kıymetin tespitinde kullanılamaz.

52- En büyük miktardaki ithalat sonrası satışın da, ithal eşyasının ithal edildiği hal ve durumda satılması gerekmektedir. İthal edildiği hal ve durumda bir satış bulunmaması ve sadece ithalat sonrası ilave işlem ve işçilikten geçmiş satışların söz konusu olması halinde ise, ithalatçının talebi üzerine bu satış dikkate alınacak ve eklenen katma değerin düşümü yapılacaktır. Ancak bu uygulama Gümrük Yönetmeliğimize çeviri hatası olarak “işlenen veya değişikliğe tabi tutulan kıymeti belirlenecek eşya” olarak aktarılmıştır. Firmalarımızın hesaplama yönteminde bu duruma maruz kalmaları halinde Kıymet Anlaşması’nın aslına uygun olarak işlem ve işçilik görmüş “aynı ya da benzer ithal eşya”nın birim fiyatının da bu yöntem dahilinde uygulanmasını bir dilekçe ile talep etmelerinin uygun olacağı ve söz konusu talebin kabul görmesi gerektiği düşünülmektedir. Bu yöntem açısından ayrıca; Türkiye tarafından Kıymet Anlaşması’na bir çekince konulması nedeniyle, ithalatçı tarafından talepte bulunulmasa dahi Gümrük İdaresi’nin resen bu duruma başvurabileceği unutulmamalıdır.



53- Bir diğer koşul, asıl kıymeti belirlenecek eşyanın ithal tarihinde veya yakın bir tarihte yapılan en büyük miktardaki satışın birim fiyatının esas alınması gerekliliğidir. İthal tarihinde veya yakın bir tarihte bir satışın söz konusu olmaması halinde ise, asıl kıymeti belirlenecek eşyanın ithalatından sonraki 90 gün içerisinde gerçekleştirilen ilk satış dikkate alınacaktır.

54- Bu aşamalardan sonra tespit edilen birim fiyattan gerekli çıkarımlar yapılacaktır. Bu çıkarımlar şu şekildedir: (a) ödenen veya ödenmesi kararlaştırılan komisyonlar; (b) birim fiyata konu eşyanın satış sürecinde doğal olarak fiyatına eklenen kar ve genel maliyet bedelleri; (c) ithalat sonrası Türkiye’de gerçekleştirilen olağan iç nakliye ve sigorta maliyetleri ile bunlarla ilgili diğer giderler; (d) eşyanın ithali veya satışı kaynaklı ithalat vergileri ile diğer ulusal vergiler.

Hesaplama Yöntemi:

55- İthal eşyasının gümrük kıymetinin sırasıyla; satış bedeli yöntemi, aynı eşya yöntemi, benzer eşya yöntemi ve indirgeme yöntemine göre belirlenememesi halinde, hesaplama yöntemine geçilir (Türkçe mevzuatımızdaki adıyla “hesaplanmış kıymet yöntemi”).

56- Ancak, indirgeme yöntemi ile hesaplama yönteminin sırasının, ithalatçının talebi üzerine ve gümrüklerimizin uygun bulmasıyla değiştirilebildiği unutulmamalıdır.

57- Gümrük kıymeti belirlenirken temel ilke, ithal ülkesinde bulunan bilgilerin dikkate alınmasıdır. Hesaplama yöntemi bu durumun istisnasıdır. Bu nedenle, hesaplama yönteminin kullanımı; genellikle alıcı ile satıcı arasında ilişki bulunduğu durumlarla ve üçüncü ülkede yerleşik üreticinin, üretim sürecine dair maliyetleri ve olabilecek sonradan kontroller amacıyla Türkiye Gümrük İdaresince yapılması gerekebilecek araştırmalar için gerekli kolaylıkları gönüllülük temelinde sağlayacağı durumlarla sınırlıdır.

58- Hesaplama yöntemi için Türkiye’de ikamet etmeyen kişilerden hesap veya diğer kayıtların incelenmek üzere ibraz edilmesi veya bu kayıtlara erişilmesine izin verilmesinin Gümrüklerimizce zorunlu kılınamayacağı unutulmamalıdır.

59- Hesaplama yöntemi; bir eşyanın üretim maliyeti, satışa yönelik olağan genel pazarlama vb. giderler, satıştaki mutat kar bedeli ile ithalat sürecine dair taşıma ve sigorta maliyetlerinin toplamından oluşmaktadır.

60- Üretim maliyetinde dikkate alınacak ölçütler; ithal eşyasının üretiminde kullanılan malzemelerin ve yapılan imalat veya diğer imal işlemlerinin bedel veya kıymetidir.

61- Eşyanın satışına yönelik olağan genel maliyetler ile satıştaki mutat kar bedelinin belirlenmesinde dikkate alınacak ölçütler ise; ihraç ülkesindeki üreticiler tarafından üretilen, kıymeti belirlenecek eşya ile aynı sınıf veya cins eşyanın ihracatına yönelik satışında mutat olan kar ve genel giderlere eşit bir tutardır.

62- İthalat sürecine dair taşıma ve sigorta maliyetlerinin belirlenmesinde dikkate alınacak ölçütler; ithalat eşyasının giriş limanımız veya yerine kadar söz konusu olan sigorta bedeli ile nakliye masrafı ve nakliye sürecindeki yükleme, boşaltma ve elleçleme giderleridir.

63- Hesaplama yöntemi ile ilgili olarak DTÖ Kıymet Anlaşması hükümlerine ilaveten Gümrük Yönetmeliğimiz ile ithalatçılara ek bir zorunluluk getirilmiş ve bu yöntemin uygulanması için ithalatçının Gümrük İdaremize ibraz ettiği bilgi ve belgelerin doğruluğunu ispata hazır olduğunu, “üretici ülke makamlarından alacağı bir belge ile tevsik etmesi” şartı getirilmiştir. Türkiye’de yerleşik bir firmamızdan dürüstlükle hareket edeceğine dair üçüncü ülke makamlarından bir yazı almasının istenmesi, açıkçası pek mantıklı olmasa da, bir zorunluluk olarak mevzuatımızda bulunmaktadır. Kaldı ki, kendi ülkemiz olarak firmalarımızın dürüstlükle hareket edeceğine dair kendimiz bir belgeye gereksinim duyarken, üçüncü ülkelerin bizim firmalarımızın dürüstlüğüne nasıl garantör olmasının beklendiği mevzuatımızın ilginçliklerinden birisidir.

64- Üretici ya da temsilcisi tarafından ibraz edilen bilgilerin dışındaki verilerin de Gümrüklerce kullanılması durumunda; talep üzerine kullanılan bilgi ve kaynağı ve bu bilgiye dayanılarak yapılan hesaplama konusunda, ticari sırların gizliliği prensibine uyulmak kaydıyla, ithalatçı bilgilendirilmek zorundadır.

65- Hesaplama yöntemi açısından Gümrük Yönetmeliğimiz ile DTÖ Kıymet Anlaşması hükümlerine göre açık bırakılan bir diğer nokta ise mevzuatımızda yer alan “aynı sınıf veya cins eşya”nın tanımıdır. Zira Yönetmeliğimizde “Aynı sınıf veya cins eşya: Belli bir sanayi sektöründe üretilen bir grup veya bir dizi eşya kapsamına giren eşya” olarak tanımlanmıştır. DTÖ Kıymet Anlaşmasına göre “aynı sınıf veya cins eşya”; kıymeti belirlenecek asıl eşya ile aynı ihraç ülkesinde üretilmiş olmalıdır.



Altıncı Yöntem- Son Yöntem:

66- İthal eşyasının gümrük kıymetinin sırasıyla; satış bedeli yöntemi, aynı eşya yöntemi, benzer eşya yöntemi, indirgeme yöntemi ve hesaplama yöntemine göre belirlenememesi halinde, altıncı olarak son yönteme geçilir.

67- Altıncı son yöntem uyarınca gerçekleştirilecek kıymet tespitinde, mümkün mertebe daha önceki yöntemlerde bahsedilen kurallara uyulacaktır.

68- Bu kurallar temelinde altıncı son yöntem aşamasında, ithal eşyasının gümrük kıymetinin tespiti, Türkiye'deki mevcut veriler esas alınarak gerçekleştirilecektir. Bu süreçte kullanılacak verilerin, 1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşması’nın 7 nci Maddesi ve bu maddeye dair DTÖ Uygulama Anlaşması (1994 Gümrük Tarifeleri ve Ticaret Genel Anlaşmasının VII nci Maddesinin Uygulanmasına İlişkin Anlaşma) kurallarına kesinlikle uygun olması gerekmektedir.

69- Bu kapsamda, altıncı son yöntem; ithal eşyasının gümrük kıymetinin tespiti için satış bedeli yöntemi, aynı eşya yöntemi, benzer eşya yöntemi, indirgeme yöntemi ve hesaplama yöntemi kurallarının makul ölçüde esnetilmesidir.

70- Makul ölçüde esnetilme örnekleri Kıymet Anlaşması’nda yer alan yorum notlarında örneklendirilmiştir. Bu örnekler Anlaşma ’da sadece aynı eşya, benzer eşya ve indirgeme yöntemine göre yapılmış olmakla birlikte gümrüklerce farklı örneklerin de Kıymet Anlaşması’nın ruhuna uygun olarak yapılabileceği unutulmamalıdır.

71- Aynı eşya veya benzer eşya örneği: (a) aynı veya benzer eşyanın, aynı veya yakın tarihlerde ihraç edilmesi koşulu esnek bir şekilde değerlendirilebilir; (b) asıl kıymeti belirlenecek eşyanın ihracat ülkesinden başka bir ülkede üretilen aynı veya benzer eşya gümrük kıymetinin belirlenmesinde esas alınabilir; (c) aynı veya benzer eşyanın indirgeme yöntemi veya hesaplama yöntemine göre daha önceden belirlenmiş olan gümrük kıymeti kullanılabilir.

72- İndirgeme yöntemi örneği: bu yöntemin zorunlu kurallarından olan (a) eşyanın “ithal edildiği durumda” satılması koşulu esnek bir şekilde değerlendirilebilir; (b) “90 gün” koşulu esnek bir şekilde uygulanabilir.

73- Bu süreçte kullanılacak verilere dair en önemli şart ise; gümrüklerimizin makul araçlara başvurması zorunluluğudur.

74- Makul araçlardan kasıt, şu sistemlere başvurulmasının kesinlikle yasak olması anlamına gelmektedir: (a) Türkiye'de üretilen eşyanın ülkemiz iç piyasasındaki satış fiyatı, (b) gümrüklerimizin iki alternatif kıymetten yüksek olanını kabul etmesini öngören bir sistem, (c) eşyanın ihracat ülkesindeki yurtiçi piyasa fiyatı, (d) hesaplama yöntemine göre aynı veya benzer eşya için belirlenen hesaplanmış kıymet haricindeki bir üretim maliyeti (Not: Bu hüküm; 27.08.1993 tarihli 21681 sayılı Resmi Gazete ’de yayımlanan DTÖ Kıymet Anlaşması’nın Türkçe çevirisinde “…maliyet bedeli” olarak hatalı tercüme edilmiş ve Gümrük Kanunumuza da bu hata aynen aktarılmıştır) (e) bahse konu ithal eşyasının Türkiye'den başka bir ülkeye ihraç fiyatı, (f) asgari gümrük kıymetleri, (g) keyfi veya farazi kıymetler.

75- Son yöntem kapsamında gümrüklerimizce belirlenen kıymet ile söz konusu kıymetin tespitinde başvurulan usullerin ithalatçıların talebi üzerine, gümrüklerimizce yazılı olarak ithalatçıya bildirilmesinin bir zorunluluk olduğu da unutulmamalıdır.

Gümrük Kıymeti Nedir? Gümrük Kıymeti Nasıl Belirlenir? (Birinci Bölüm)

Gümrük Kıymeti Tespit Yöntemleri Nelerdir? Satış Bedeli Yöntemi (İkinci Bölüm)

NOT: Çalışma, yazarın değerlendirmelerini yansıtmakta olup, herhangi bir resmi bağlayıcılığı kesinlikle bulunmamaktadır.

Emrah ASLAN
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları