Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi Nedir?

Son Güncellenme Tarihi: 7.09.2018
SORU VE CEVAPLARLA
“GÜMRÜK ÖZ DEĞERLENDİRME YETKİSİ”NEDİR?

“Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi” konusunun, “Yeni Gümrük Kanunu” çalışmalarının temel dayanağı olan Avrupa Birliği Gümrük Kodu ile gündemimize girdiğini söyleyebiliriz.

Uygulama, Türkiye’de bilinmese de gelişmiş ülke ekonomilerinde yerleşik bir gümrük-özel sektör işbirliği aracı. Keza Kanada, ABD, Japonya gibi pek çok ülkede uzun zamandan beri uygulanmakta…

Peki, Türkiye ticaret erbabı ve dış ticaret ile ilgili kamu kurumlarımız açısından bir nevi “uzaylı” olan Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi ne anlam ifade ediyor? Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi mekanizmasının uluslararası tarihçesi ne? Hangi ülkelerde başarıyla uygulanmakta?


Türkiye, Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi karşısında nasıl bir politika izlemeli?Bu mekanizma ülkemizde nasıl hayata geçecek, hangi örnek üzerinden gidilmeli?

Bu ve benzeri sorularımızın cevaplarını bu makalemizde bulabilirsiniz.

Dış ticaret ve gümrük prosedürlerinde ileri düzey bilgisi olan tüm profesyoneller bu makaleden yararlanabilir. Ayrıca, dış ticaret ve gümrük prosedürleri alanında gümrük müşavirlik ya da danışmanlık hizmeti veren tüm firmalar gelecek iş süreçleri bakımından bu makaleden yararlanabilir.


Büyük yatırımlar yaparak Türkiye’den Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası alan tüm şirketler de bu yazımızdan faydalanabilirler.

SORU 1: GÜMRÜK ÖZ DEĞERLENDİRME YETKİSİ NEDİR?
Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi, dış ticaret prosedürlerine dair bir basitleştirme mekanizmasıdır. Yetki sahibi firmalar; gümrük idareleri yerine dış ticarete konu ürünlerinin gümrük vergilerini kendileri hesaplayarak periyodik ödeme dönemlerinde ödeyebilirler. Ayrıca, gümrük idaresinin yetki verdiği alanlarda belirli gümrük kontrollerini ve gümrük işlemlerini doğrudan kendileri gerçekleştirebilirler.


Yetki kapsamında, gümrük idareleri ile özel sektör arasında güven temelli bir işbirliği tesis edilmekte ve kazan-kazan ilkesi temelinde Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi alan firmalar, diğer firmalara kıyasla, daha hızlı ithalat ve ihracat sınır geçiş işlemleri ayrıcalığına sahip olmaktadır.

Ayrıca gümrük idareleri de, farkındalıkları yükselen ve iyi işleyen bir iç kontrol sistematiğine sahip firmalar sayesinde, kontrollerini yüksek riskli firmalar ve işlemlere kaydırabilmektedir.
Dolayısıyla, iki taraf da kazanmaktadır!

SORU 2: AVRUPA BİRLİĞİNDE GÜMRÜK ÖZ DEĞERLENDİRME YETKİSİ NASIL DÜZENLENMİŞTİR?

Birlik Gümrük Kodu uyum çalışmaları sebebiyle, ilerleyen günlerde ismini daha çok duyacağımız bu mekanizma, Avrupa Birliği’nde (AB) gümrük basitleştirmesi yetkisi almış Yetkilendirilmiş Yükümlü (AEO) firmalarına tanınmaktadır.Öz Değerlendirme mekanizmasına ilişkin AB Gümrük Mevzuatı:

9 Ekim 2013 tarihli ve 952/2013 sayılı Birlik Gümrük Kodu Madde 185;

28 Temmuz 2015 tarihli ve 2015/2446 sayılı Yetki Devri Tüzüğü Madde 151;

24 Kasım 2015 tarihli ve 2015/2447 sayılı Uygulama Yönetmeliği Madde 237;

şeklindedir. Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi şartları irdelendiğinde üç ana kriter bulunmaktadır.



Bunlar: (a) Ekonomik iştigal alanı ile bağlantılı ciddi suç kaydı ile mükerrer gümrük ve vergi mevzuatı ihlali bulunmamak; (b) Gümrük kontrollerine elverişli ticari ve taşımacılık kaydı tutmak; (c) Mali yeterliliğe sahip olmaktır.

Dolayısıyla, işini hakkaniyetle yapan her dürüst işletmenin Avrupa Birliği ülkelerinde Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi alma gibi güzel bir imkânı vardır.

SORU 3: KANADA GÜMRÜKLERİNDE ÖZ DEĞERLENDİRME YETKİSİ NASIL İŞLEMEKTEDİR?

Kanada Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi uygulamasının,uluslararası alandaki en başarılı işleyişe sahip olduğunu belirtebiliriz.
2001 yılından beri uygulamada olan Kanada Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi; dış ticaret firmalarına sevkiyat başına gümrük vergilerini ödemek yerine, aylık ödeme ayrıcalığını tanımaktadır. Kanada uygulamasındaki temel amaç; gümrük işlemlerinin hızlandırılması ve yükümlülerin sorumlulukları hakkında öz bilinçlerinin yükseltilmesidir.



Yetki sahibi firmalara tanınan en büyük kolaylık ise, bu firmaların gümrük noktalarında, diğer normal firmalara nazaran VIP müşteri hizmeti görmelerine imkan veren ayrı hatlarının, ayrı geçiş noktalarının olmasıdır. “FastLane” olarak adlandırılan “Hızlı Şerit” basitleştirmesi ile Kanada Gümrükleri Öz Değerlendirme Yetkisi alan firmalar, diğer dış ticaret şirketlerinden daha hızlı bir şekilde uluslararası arz zincirinde yer alabilmektedirler.

Kanada Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi alabilme koşulları incelendiğinde ise; Kanada’da yerleşik olmak, en az 90 gündür dış ticaret geçmişine sahip bulunmak, kaçakçılık ve benzeri dış ticaret ihlalleri sicili bulunmamak, iç kontrol sistematiğine sahip olmak kriterleri ön plana çıkmaktadır. Bu koşulları sağlayan firmalar, Kanada Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi temelinde gümrük yükümlülüklerini doğrudan kendileri üstlenmekte ve Kanada Gümrüklerine sadece aylık özet rapor sunmaktadır.

SORU 4: ABD GÜMRÜKLERİNDE ÖZ DEĞERLENDİRME YETKİSİ NASIL İŞLEMEKTEDİR?
ABD’de ISA Programı olarak bilinen İthalatçı Öz Değerlendirme Programı (USA Importer Self-AssessmentProgramme) 2002 yılından beri uygulamadadır. ABD gümrük ve dış ticaret mevzuatı kapsamında ithalatçı firmalar bu yetki ile firmalarının öz uyumlarını kendileri takip etmektedir. ISA Programından yararlanabilmek için ABD Gümrüklerince aranılan temel koşullar; yerleşik olmak, iki yıldır uluslararası ticaret faaliyeti yürütmek ve gümrük ve dış ticaret mevzuatı kapsamında işleyen bir iç kontrol sistemine sahip bulunmaktır.
ABD Gümrük ve Sınır Muhafaza İdaresi’nden (USA-CBP) Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi alan ithalatçı firmalar, bu yetki sayesindeözel CBP Rehberlik Hizmeti alabilmekte, güçlendirilmiş gümrük kontrollerine tabi firmalara ilişkin güçlendirilmiş risk havuzundan istisna tutulmakta ve CBP tarafından atanan ulusal hesap yöneticisi ile kolaylaştırılmış gümrük prosedürlerinden faydalanabilmektedirler.



SORU 5:TÜRKİYE’DE BU MEKANİZMA NASIL HAYATA GEÇECEK, HANGİ ÖRNEK ÜZERİNDEN GİDİLMELİ?

Yeni Gümrük Kanunun Taslağı’nın 137 nci Maddesinde;
“Gümrük idaresince yapılması gereken belirli gümrük işlemlerini yerine getirmek, ödenecek gümrük vergilerini belirlemek ve gümrük gözetiminde belirli kontrolleri gerçekleştirmek üzere yetkilendirilmiş ekonomik operatör statüsü tanınan kişilere izin verilebilir”
hükmü kaleme alınmıştır.

 Avrupa Birliği Gümrük Kodu uyum çalışmaları kapsamında hazırlanan taslağın sadece bir çeviri çalışması olduğu dikkate alındığında, ülkemizdeki Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi kanun yazımının bir daha gözden geçirilmesi yararlı olabilir.

Çünkü burada dikkat edilmesi gereken konu AB uygulamasında AEO sistematiğinin kategorizasyonlara ayrıştırıldığıdır. Bunlar (1) AEO Emniyet-Güvenlik, (2) AEO Gümrük Basitleştirmesi ve (3) AEO Füzyon (Full) olarak ilk iki kategorinin kombine versiyonudur. Ülkemizde ise; yalnızca üçüncü kategori bulunmaktadır. Sadece güvenlik ya da sadece basitleştirme açısından AEO uygulaması Türkiye’de mevcut değildir.

Bu farklar temelinde, doğrudan Birlik Gümrük Kodu Madde 185’in sadece Türkçe çevirisi olan taslak yazımın ülkemize uyarlanırken revize edilmesi yararlı olacaktır.


DEĞERLENDİRME:
Öz Değerlendirme Yetkisi, henüz Türkiye’de bilinmese de uluslararası arenada oldukça yerleşik bir mekanizma... Kanada, ABD, Japonya gibi pek çok gelişmiş ülkede uzun zamandan beri uygulanıyor.

Uluslararası ticarette, uyum ve güvenilirlik temelli bir ticaretin kolaylaştırılması aracı olarakdikkat çekmekte.Temel işleyiş; güvenilir ve iç kontrol sistematiğine sahip firmaların, gümrük idarelerinin yaptığı verginin tarhı, yani gümrük vergilerinin belirlenmesi unsurunu doğrudan yapabilmeleri ile belirli gümrük işlemlerini ve gümrük kontrollerini Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi tanınan firmalarca gerçekleştirilmesidir.

Öz Değerlendirme mekanizması esas olarak kazan-kazan ilkesi ile işlemekte!

Böylelikle, gümrük idareleri; ABD uygulamasında olduğu gibi bu yetkiyi alan firmaları riskli firma ve işlemler havuzlarından çıkarmakta ve tüm dikkatlerini risk düzeyi yüksek firma ve işlemlere kaydırabilmekte. Yetki sahibi firmalar da, Kanada örneğinde olduğu üzere; gümrük vergilerini periyodik ödeme ile doğrudan kendileri belirleyerek gerçekleştirmekte ve gümrüklerde “Hızlı Şerit” basitleştirmesinden yararlanabilmekte…

Ayrıca, yetki sahibi firmalar; gümrük idarelerinin kendileriiçin belirlediği, bir nevi müşteri temsilcisi olan, ulusal hesap yöneticisi memuru sayesinde de, dış ticarette her zaman ulaşabilecekleri ve danışabilecekleri bir yetkili imkânına sahip olabiliyorlar.
Ülkemizde henüz sadece tercüme niteliğindeki Yeni Gümrük Kanunu Tasarısı’nda sadece AEO firmalarının yararlanabileceği öngörülen bu mekanizma, AB ülkelerinde esas olarak uyum düzeyi yüksek, kayıtlarını düzenli tutan ve mali yeterliliğe sahip firmalara tanınmakta. Ülkemizde AEO uygulamasının AB örneğindekinden farklı olması, yani AEO Emniyet-Güvenlik, AEO Gümrük Basitleştirmesi ve AEO Füzyon ayrıştırmasının bulunmaması nedeniyle, taslak kanundaki yazımın AB uygulamasıyla uyuşmadığı söylenebilir.

Ülkemizde şu anda, belli başlı firmalar haricinde, birçok firmanın ikili muhasebe sistematiği olduğu göz önüne alınınca, gelişmiş ülkelerin hangi düzeyde bulunduğunu, bizim hangi düzeyde bulunduğumuzu anlamak için konunun önemi daha da katlanıyor.Piyasa iç denetimi unsurlarının gelişmiş ülkelere kıyasla görece iyileştiği dönemlerde daha da gündeme gelecek olan Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi ile Türkiye dış ticaret erbabı seviye atlamış olacak ve yaklaşık trilyon dolar ihracatlar yapan gelişmiş ülke örnekleri ile aramızdaki farkları ve atmamız gereken adımları daha mantıklı tartışabileceğiz...

Şu anda bilhassa; savunma sanayi, otomotiv ve havacılık gibi öne çıkan piyasa iç denetimi gelişmiş firmalarımız ile başlatılabilecek Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi sayesinde periyodik ödeme imkânı, firmalarımız için likidite kolaylığı sağlayacak ve piyasa dinamizminin gerektirdiği dakiklik bakımından azalan işlem süreçleri, bu firmalarımıza uluslararası rakipleri karşısında pozitif teşvik olacaktır.

Yine de sonuç olarak, Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi ülkemizde ister sadece AEO firmalarına, ister tüm işini düzgün yapan firmalara tanınsın, gümrük adına yapılacak önemli işlevlerin doğrudan bu firmalarca yapılabilmesi sayesinde, sonradan kontrol mekanizmasının Türkiye’de daha da önem kazanacağının da altını çizmek gerekiyor.

Böylelikle gümrüklerde eşyanın serbest bırakılmasının hızlandırılması ve ertelenmiş kontrolün hâkim kılınması unsurunu, sadece Onaylanmış Kişi Statüsü açısından Ağustos 2017 tarihinden önce, mümkün kılan sonradan kontrol sistematiğinin, Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi ile asli niteliğine kavuşturulabileceğini de dile getirebiliriz. Bu nitelik sayesinde;Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi alan firmalar, gümrük idarelerince sevkiyat ve işlem başına kontrol yerine, sonradan kontrol sürecine tabi tutulabilecekler.
Dileriz, Gümrük Öz Değerlendirme Yetkisi; yeni gümrük kanunu ve henüz hiçbir hazırlık çalışması olmayan yeni gümrük yönetmeliği ile AB gümrük mevzuatı orijinaline uygun olarak ve daha fazla da ertelenmeden ülkemize de aktarılır ve hep beraber Türkiye olarak kazanırız!

Emrah ASLAN

KAYNAKÇA:


- Aslan, Emrah. “10 Soruda Avrupa Birliği Gümrük Kodu ve Yeni Geçiş Dönemi: Türkiye İçin Bir Fırsat Mı Doğuyor?” Gümrük TV, https://www.gumruktv.com.tr/kose-yazilari/10-soruda-avrupa-birligi-gumruk-kodu-ve-yeni-gecis-donemi-turkiye-icin-bir-firsat-mi-doguyor(erişim 05.09.2018)
- https://www.cbp.gov/sites/default/files/documents/isa_hb_3.pdf(erişim 05.09.2018)
- https://www.cbsa-asfc.gc.ca/publications/forms-formulaires/e646-eng.html(erişim 05.09.2018)
- https://mytaxviews.in/self-assessment-under-customs(erişim 05.09.2018)
- https://www.cbsa-asfc.gc.ca/publications/forms-formulaires/e655-eng.pdf(erişim 05.09.2018)
- http://vizagcustoms.gov.in/notices/circulars/OR_DEC2_2015.PDF(erişim 05.09.2018)

- http://www.cbic.gov.in/resources//htdocs-cbec/deptt_offcr/cs-self-assesmt2011-manual.pdf;jsessionid=3902E078939C4A22599033FCD3864D95(erişim 05.09.2018)
- http://www.cbic.gov.in/resources//htdocs-cbec/deptt_offcr/cs-manual2015.pdf;jsessionid=7D12C8AD7F317FCF79DCC70EE3247BD3(erişim 05.09.2018)
- http://www.ieport.com/Customs_manual/customs-manual-2012(3).PDF(erişim 05.09.2018)
- http://howtoexportimport.com/What-is-self-assessment-in-import-customs-clearanc-479.aspx(erişim 05.09.2018)
- 9 Ekim 2013 tarihli ve 952/2013 sayılı Birlik Gümrük Kodu.
- 28 Temmuz 2015 tarihli ve 2015/2446 sayılı Yetki Devri Tüzüğü.
- 24 Kasım 2015 tarihli ve 2015/2447 sayılı Uygulama Yönetmeliği.
- 17 Aralık 2015 tarihli ve 2016/341 sayılı Geçiş Dönemi Yönetmeliği.
- Yeni Gümrük Kanunu Taslağı: http://ggm.gtb.gov.tr/data/5833ff981a79f53900908e00/Yeni%20G%C3%BCmr%C3%BCk%20Kanunu%20Tasla%C4%9F%C4%B1.doc
- 4458 Sayılı Gümrük Kanunu.
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları