İGV Açısından AB’den Gelen Eşyanın Menşe Statüsünün Belirlenmesinde Yaşanan Çelişkiler

Son Güncellenme Tarihi: 9.07.2020
Atilla ŞAHİN

Atilla ŞAHİN

Gümrük Müşaviri

Yazarın Diğer Yazıları

İlave gümrük vergisi uygulanmasına ilişkin Karar hükümleri incelendiğinde, Karar Eki Tabloda yer alan ve A.TR dolaşım belgesi eşliğinde ithal edilen Avrupa Birliği ve Türk menşeli olmayan eşyadan “Diğer Ülkeler” sütununda belirtilen oran üzerinden ilave gümrük vergisi alınacağı, ancak, Türkiye’nin taraf olduğu serbest ticaret anlaşmaları çerçevesinde bir çapraz menşe kümülasyon sistemine dahil ülkeler menşeli eşyadan tercihli menşeinin tevsiki halinde ilave gümrük vergisi alınmayacağı hükme bağlanmıştır. Bu kapsamda değerlendirildiğinde;

• Serbest Ticaret Anlaşması yaptığımız ülkelerden anlaşma kapsamında menşeli olarak menşe ispat belgesi eşliğinde doğrudan gelen ürünlerin ithalinde,

• Çapraz kümülasyon sistemlerine dahil ülkeler menşeli ürünlerin AB’den A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde gelmesi halinde, bu ürünlerin çapraz kümülasyon sistemi kapsamında menşeli olduğunu tevsik eden tedarikçi beyanı veya uzun dönem tedarikçi beyanın ibrazı halinde,

• AB ve Türk menşeli olan ürünlerin doğrudan AB ülkelerinden A.TR Dolaşım Belgesi eşliğinde gelmesi halinde menşe belgesi ibrazı halinde

İlave gümrük vergisi alınmayacaktır.

Dikkat edileceği üzere, gümrük vergisi için tercihli tarife uygulanan durumlarda ilave gümrük vergisi içinde muafiyet uygulanmaktadır. Bunun yasal gerekçesini 474 sayılı Kanunun 2.inci maddesinde belirtildiği üzere bu Kanuna göre vergi oranlarında yapılacak değişikliklerde uluslararası anlaşma hükümleri dikkate alınacaktır. Serbest Ticaret Anlaşmalarımız başta olmak üzere tercihli tarife uygulanmasına ilişkin Anlaşmalarda gümrük vergisi için uygulanacak tavizler, anlaşmanın yürürlüğe girdiği tarih itibariyle eş etkili vergiler ve mali yüklerin de kaldırılacağı hükme bağlamıştır. Bu nedenle Anlaşma kapsamında gelen ürünler için gümrük vergisi açısından bir tercihli tarife uygulandığında ilave gümrük vergisi açısından da esasında bir tercihli tarife(istisna) uygulanması söz konusu oldu.

AB'den A.TR eşliğinde gelen AB menşeli eşyanın İGV açısından menşeinin tevsikinde yaşanan karışıklık

A.TR dolaşım belgesi yalnızca muhteviyatını teşkil eden ve AB’de serbest dolaşımda bulunan eşyanın Türkiye’ye ithalinde gümrük vergisi açısından bir tercihli tarife uygulanmasını sağlar. Konuya ilişkin Gümrükler Genel Müdürlüğü'nün tasarruflu yazılarında, A.TR dolaşım belgesi yanında muhteviyatı ürünün AB veya Türk menşeli olduğunu tevsik eden menşe şahadetnamesi sunulması halinde ilave gümrük vergisine istisna uygulanması öngörülmüş. Gerekçe olarak, Gümrük Birliğini çerçevesindeki ticarete konu eşyanın serbest dolaşım statüsünde bulunması esastır. Dolayısı ile AB'de serbest dolaşımda bulunan eşayanın menşe statüsü ancak menşe şahadetnamesi ile kanıtlanır. Gümrükler Genel Müdürlüğünün bu yorumu madalyonun bir yüzünü göstermektedir. Oysa AB nin de dahil olduğu PAMK, PAAMK ve BBMK sistemleri kapsamında, çapraz kümlasyon uygulanmasına konu olan eşyanın nihai üretim sürecinin AB ülkesi olması halinde menşe statüsünün belirlenmesindeki menşe kuralları ile tercihsiz menşe kuralları farklıdır.


AB'de "yetersiz bir işlem ve işçilin ötesinde" bir işleme tabi tutularak çapraz kümülayon kapsamında tercihli menşe statüsü kazanan ürünün Türkiye'ye ithalinde İGV açısından durumu ne olacak?

Konunun anlaşılabilmesi için bir örnek ile açıklarsak;

5211 tarife pozisyonunda sınıflandırılan İsviçre menşeli mensucat PAMK sistemi kapsamında EUR.1 dolaşım belgesi ile Almanya'ya ihraç ediliyor ve burada işleme faaliyetine tabi tutularak 6210 tarife pozisyonunda sınıflandırılan giyim eşyası üretilerek A.TR dolaşım belgesi eşliğinde Türkiye'ye ihraç ediliyor.

6210 tarife pozisyonunsa sınıflandırılan giyim eşyasının Türkiye'ye ithalinde A.TR den dolayı gümrük vergisi için tercihli tarife uygulanacaktır. Giyim eşyasının ithalinde aynı zamanda ilave gümrük vergisi(İGV) uygulanmaktadır. İGV ödenmemesi için iki alternatifimiz bulunmakta. Birincisi bu eşya AB(Almanya) menşeli ise gümrük idaresine menşe şahadetnamesi sunulması halinde İGV istisnası uygulanacaktır. Ancak bu eşya İsviçre menşeli ise bu durumda iGV istisnası açısından tedarikçi beyanı sunulması ve tedarikçi beyanı üzerinde menşe ülke ismi olarak "İsviçre" yazması gerekir.

Konuyu biraz analiz edersek;

İşviçre menşeli 5211 tarife pozisyonunda sınıflandırılan mensucat kullanılarak Almanya'da imal edilen giyim eşyası çapraz kümülasyon uygulanması açısından bakılınca, Almanya'da yapılan işçilik ve işlem, “yetersiz işçilik ve işlemin ötesinde bir işlem” olduğundan menşe kümülasyonu uygulanması nedeniyle Almanya menşe statüsü kazanacaktır. Almanya'daki ihracatçı bu giyim eşyasını Türkiye'ye ihraç ederken bu eşyanın tercihli menşe statüsünü gösteren belge olarak "tedarikçi beyanı" düzenlenecektir. Tedarikçi Beyanı üzerinde menşe ülkesi olarak "Almanya" yazacak ve kümülasyon uygulandığına ilişkin ilgili kutuya "Cumulation applied with Switzerland" yazacaktır. Ancak A.TR dolaşım belgesi eşliğinde gelen eşya için düzenlenen tedarikçi beyanı üzerinde menşe ülke ismi olarak Almanya yazılı olması nedeniyle, Türkiye'de ithalat anında tedarikçi beyanı kabul edilmeyecek ve İGV si tahsil edilecektir.

Alman ihracatçısı neden menşe şahadetnamesi düzenleyemez?

Tercihsiz menşe kuralları açısından Almanya'da imal edilen giyim eşyasının imalatında kullanılan diğer ülkeler(AB dışındaki ülkeler) üçüncü ülke olarak değerlendirilir. Bu nedenle menşe şahadetnamesi düzenlenebilmesi için Almanya'da ithal girdisi olarak kullanılan İsviçre menşeli mensucat üçüncü ülke menşeli olarak kabul edilerek menşe kuralı değerlendirmesinin tercihsiz menşe kurallarına göre yapılması gerekecektir. Almanya'da üretilen giyim eşyasının imalatında menşeli olmayan girdi kullanılması halinde imal edilen nihai ürünün Alman menşe statüsü kazanabilmesi için tercihsiz menşe kurallarına göre menşeli olmayan girdinin "iplik" olması, yani menşeli olmayan iplikten bir imalat yapılması gerekir. Oysa Almanya'da girdi olarak kullanılan menşeli olmayan girdi mensucat olduğundan menşe kuralı sağlanamamıştır. Bu nedenle Almaya söz konusu ürün için menşe şahadetnamesi düzenleyemez.

Bu durumda ne yapılması gerekir?

Maalesef gerek Gümrükler Genel Müdürlüğü, gerekse Uluıslararası Anlaşmalar ve AB Genel Müdürlüğü bu sorunun cevabını bugüne kadar verememiştir. İGV açısından eşyanın AB menşeli olduğuna ilişkin Menşe Şahadetnamesi dışında bir belge kabul edilmemektedir. Kişisel değerledirmeme göre, İGV'ne ilişkin Kararların içeriğine bakıldığında, gümrük vergisi için bir tercihli tarife uygulandığı durumlarda İGV içinde tercihli tarife(muafiyet) uygulanmaktadır.

AB'den A.TR eşliğinde gelen eşyaya(sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünleri) gümrük vergisi açısından tercihli tarife uygulanması Gümrük Birliğinden dolayı A.TR dolaşım belgesi sunulması halinde mümkün olmaktadır.

A.TR kapsamı eşyanın AB menşeli olduğunun kanıtlanması; AB'nin aynı zamanda PAMK, PAAMK ve BBMK sistemleri kapsamında yer alması nedeniyle, çapraz kümülasyona Taraf ülkeler menşeli girdiler kullanılarak elde edilen ürünün menşe statüsü, ülkemizinde taraf olduğu Menşe Protokolleri hükümlerine göre "yetersiz bir işlem ve işçiliğin ötesinde bir işleme tabi tutulmuş olması" halinde nihai ürün o ülke(AB) menşe statüsü kazanmaktadır. Bu kapsamda değerlendirildiğinde AB'den gelen eşyanın menşe kümülasyonu kapsamında AB’de menşe statüsü kazanan hallerde, menşe statüsünün tedarikçi beyanı ile kanıtlanabilir olması gerektiği değerlendirilmektedir.

AB menşeli eşyanın A.TR dolaşım belgesi eşliğinde ithalinde İGV istisnası uygulanması için eşyanın AB menşeli olduğunu tevsik eden belge olarak gümrüklerce "Menşe Şahadetnamesi" istenildiğine göre, İsviçre menşeli mensucat kullanılarak AB de imal edilen giyim eşyasının Türkiye'ye ihracında tercihsiz menşe kurallarına göre menşe şahadetnamesi düzenlenemez. AB ülkelerinden ülkemize yapılan ihracatlarda menşe şahadetnamesi düzenlenmesi taleplerimizin karşılanmamasının en önemli unsurlarından birisinin de bu durumdan kaynaklanmaktadır.

Belirtilen nedenlerle AB ülkelerinde ülkemizin de taraf olduğu çapraz kümülasyon kapsamında üretilen ürünlerin tercihli menşe kurallarına göre AB menşe statüsü kazanmış ürünlerin ülkemize ihracında Tedarikçi Beyanı düzenlenmesi ve tedarikçi beyanı üzerinde menşe ülke adının örneğin "Almanya" ve "cumulation applied with Switzerland" yazması hallerinde düzenlenen tedarikçi beyanının İGV muafiyeti açısından kabul görmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Anlaşma kurallarının delinmesi

Yukarıda ifade edildiği üzere çapraz menşe kümülasyonu kapsamında AB de menşe statüsü kazanmasına karşın ülkemizde ilave gümrük vergisi ödenerek serbest dolaşıma giren ürünün olduğu gibi veya işlenerek tekrar çapraz kümülasyona Taraf olan bir ülkeye ihracatında menşe ispat belgesi düzenlenebilmesi için AB deki tedarikçiden tedarikçi beyanı istenilmesi zorunluluğu doğacaktır. Bu belgenin ithalattan sonra temin edildiğini varsayalım ve bu kapsamda düzenlenen EUR.1 veya EUR-MED dolaşım belgesi eşliğinde Taraf Ülkeye ihraç ettiğimizi farz edelim. Anlaşma hükümlerine göre, taraf ülkeler arasında ticarete konu menşeli ürünlerin gümrük vergisi ve eş etkili vergilerden muaf olarak dolaşması, üçüncü ülke girdilerinin ise vergilendirilmesi kuralı bulunmaktadır. Oysa AB’den ithal edilen örneğimizdeki menşe kümülayonu kapsamında AB menşeli ürün için menşe şahadetnamesi ibraz edilmediği için İGV ödenen eşya(ki İGV oranı gümrük vergisi oranlarının çok üzerinde bir oran) taraf ülkelere vergi bindirilmiş olarak ihraç edilmektedir. Oysa çapraz kümülasyona dayalı kümülasyon sistemlerinin temel amacı taraf ülkelerin birbirleri menşeli girdileri gümrük vergisi ve eş etkili vergilerden arındırılmış olarak kullanmak suretiyle üretim maliyetlerinin azaltılarak üçüncü ülkelere karşı maliyet avantajı sağlayan ekonomik bir alan tesis etmektir. Mevcut uygulamamızda ise bu kural maalesef açık olarak ihlal edilmektedir. Bu ihlalin bilinçli bir tercih olmasından ziyade konunun teknik boyutunun gümrük bürokrasisince yeteri kadar incelenmediğini değerlendirmekteyim.

Atilla ŞAHİN
Gümrük Müşaviri
Etiketler
Atilla Şahin
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları