Menşe ve Fatura Beyanı Üçüncü Ülkelerce Düzenlenen Faturalar ile Yapılabilir mi?

Son Güncellenme Tarihi: 21.06.2019
Atilla ŞAHİN

Atilla ŞAHİN

Gümrük Müşaviri

Yazarın Diğer Yazıları

Son dönemde serbest ticaret anlaşmaları(STA) kapsamında menşeli olarak gelmesine karşın üçüncü ülkelerce düzenlenmiş ticari faturalar üzerinde menşe beyanı yapılan ithalatlar için gümrük idarelerince başlatılan incelemeler neticesinde, ithalatçı firmalar adına gümrük vergi farkı ve para cezası uygulanmasına başlanmıştır. Uygulamanın gerekçesi olarak ise, serbest ticaret anlaşmalarına (STA) taraf ülke menşeli eşyanın beyanında, indirimli veya sıfır vergi uygulanmasını (tercihli tarife) sağlayan belgenin STA yaptığımız ülke ihracatçısı tarafından düzenlenmemiş olması gösterildiği anlaşılmaktadır.


Serbest Ticaret Anlaşmasına taraf ülke menşeli eşyanın menşeini tevsik eden belgenin taraf ülke yerine ticaret yapılan farklı bir ülke tarafından (Örneğin Japonya) düzenlenmiş olması eşyanın Anlaşmaya taraf ülke menşeili olduğu gerçeğini değiştirmemekle birlikte, gerek Anlaşma hükümleri, gerek se bu Anlaşmaların uygulanmasına ilişkin Yönetmelik hükümlerine bakıldığında Anlaşma hükümlerinden yararlanacak ürünlerin tercihli menşe statülerinin söz konusu Yönetmelik ekinde yer alan “Menşe Beyanı”, “Menşe Belgesi” veya “Fatura Beyanı”’nın Yönetmelik ekinde yer alan metne uygun olarak bizzat ihracatçı tarafından düzenlenerek imzalanması öngörülmüştür.

Bilindiği üzere ikli veya çok taraflı ekonomik alan yaratan Serbest Ticaret Anlaşması hükümleri kapsamı menşeli eşyaların tercihli menşe statüleri ”EUR.1 dolaşım sertifikası”, “Fatura Beyanı”, “EUR-MED dolaşım sertifikası” veya “EUR-MED Fatura Beyanı” ile kanıtlanır. Ancak, ülkemizle G.Kore ve Singapur arasında yapılan Serbest Ticaret Anlaşması kapsamı menşeli ürünlerin karşılıklı ticaretinde söz konusu ürünlerin tercihli menşe statüleri ihracatçı tarafından düzenlenecek “MENŞE BEYANI” ile; Malezya ile yapılan STA kapsamı ürünlerin tercihli menşe statüleri ise bu Anlaşmanın uygulanmasına ilişkin Yönetmelik ekinde yer alan ve ihracat gümrük idaresince vize edilmesi gereken “Menşe Belgesi” ya da Yönetmeliğin 18 inci maddesinde belirtilen koşulları karşılaması kaydıyla “Fatura Beyanı” düzenlenebilmektedir.

Burada cezai bir durumla karşılaşımaması için dikkat edilmesi gereken husus ise, ihracatçı tarfından düzenlenen ve ihracat gümrük idaresince vize edilen EUR.1, EUR-MED ya da Menşe Belgesi gibi menşe ispat belgeleri dışında ilgili ülke ile yapılan STA kapsamında yer alan menşeli ürünlerin taraf ülkeler arasında karşılıklı ticaretinde tercihli rejimden yararlanmalarını sağlayan fatura, teslimat notu veya diğer bir ticari belge üzerinde beyanı yapılan “Menşe Beyanı” veya “Fatuar Beyanı” düzenlenen hallerde, bu belgelerin bizzat Anlaşmaya taraf ülke ihracatçısı tarafından düzenlenerek imzalanması önem arz etmektedir.


Bununla birlikte, gerek G.Kore, gerekse Singapur’la yapılan STA’larının uygulanmasına ilişkin Yönetmeliklerde, üçüncü ülkelerde düzenlenmiş faturalarla ilgili olarak;

İthalatçı Taraf ülke gümrük idaresi, satış faturasının üçüncü bir ülkede yerleşik bir şirket tarafından veya söz konusu şirketin hesabına çalışan bir ihracatçı tarafından düzenlendiği durumlarda da, eşyanın bu Yönetmeliğin gerekliliklerini yerine getirmesi koşuluyla, menşe beyanlarını kabul edebilir.”

Hükmü bulunması ciddi tereddütlere yol açmaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken husus, menşe beyanlarının Yönetmeliğin gereklerini yerine getirmeleri koşulu bulunmasıdır. Dikkat edileceği üzere Yönetmelik maddesinde, satış faturalarının üçüncü ülke ihracatçısı tarafından düzenlenen hallerde, eşyanın bu Yönetmelik hükümlerinin gereklerini yerine getirmesi koşuluyla menşe beyanının kabul edilebileceği hükme bağlanmıştır. Dolayısı ile bu ifadeden, Yönetmelik hükümlerinin gereklerine uygun olarak taraf ülke menşe statüsüne sahip eşya için üçüncü ülke tarfından düzenlenen fatura üzerinde menşe beyanının yapılmayacağına ilişkin kesin bir hükme varmak olanaklı gözükmediği sonucu çıkmaktadır.

Konuyu bir örnekle açıklarsak; Japonya’da yerleşik (X) firmasınca G.Kore’deki (Y) imalatçısı ile yapılan sözleşme uyarınca, (Y) imalatçısı tarafından imal edilen 100 birilik ürün, Türkiye’de yerleşik olan ve (X) firmasının satım sözleşmesi imzaladığı (Z) ithalatçısına sevk edilmek üzere ihraç işlemleri yapılacaktır. Japonya’da yerleşik (X) firması Türkiye’deki ithalatçı (Z) firması adına düzenlediği ticari fatura üzerinde eşyaların G.Kore menşeli olduğuna ilişkin olarak Türkiye-G.Kore STA ekinde yer alan metne uygun “Menşe Beyanı” yapmıştır. G.Kore’de yerleşik imalatçı (Y) firması tarafından söz konusu G.Kore menşeli ürünler, doğrudan nakliyat kurallarına uygun olarak ihracat beyanı yapılarak ülkemize sevk edilmiştir. Bu durumda Türkiye’ye G.Koreden sevk/ihraç edilen ürünlere ilişkin olarak Japonya’daki ticaret yapılan (X) firmasınca düzenlene ticari fatura üzerindeki “Menşe Beyanı” tercihli tarife uygulanması bakımından geçerli bir belge olarak kabul edilebilir mi?


Türkiye ile G.Kore arasındaki STA’nın uygulanmasına ilişkin Yönetmeliğin 31.inci maddesinde yer alan ve yukarıda zikredilen hükmün lafzına bakıldığında, örneğimizdeki menşe beyanının kabul edilmesi gerektiği sonucu çıkarılabilir.

Esasında konunun bir bütün olarak serbest ticaret anlaşmalarının genel sistematiği açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. Bilindiği üzere ikili ya da çok taraflı olarak akdedilen Anlaşmalar kapsamı ürünlerin Anlaşma kapsamında tercihli rejimden yaralanması için, belirlenen iki temel koşul bulunmaktadır. Birincisi, söz konusu eşyaların anlaşmada belirtilen kurallar çerçevesinde menşe satüsüne sahip olması; ikincisi ise Anlaşma kapsamında menşeili olan ürünlerin taraf ülkelerle olan ticaretinde, tercihli rejimden yararlanmasını sağlayacak geçerli bir menşe ispat belgesi sunulması ve sunulacak menşe ispat belgesinin ise Anlaşma/Yönetmelik ekinde yer alan koşullara uygun olarak taraf ülke ihracatçısı tarafından düzenlenerek imzalanması hükme bağlanmıştır.

Anlaşma/Yönetmelik hükümlerine uygun olarak İhracat gümrük idarelerince vize edilmesi öngörülen menşe ispat belgeleri için üçüncü bir ülkede yerleşik firmalarca ticari fatura düzenlenmiş olması bir sorun oluşturmamaktadır. Ancak, söz konusu menşe ispat belgesi, G.Kore ve Singapur STA kapsamında bu ülkelerden gelen menşeili ürünler için düzenlenen “Menşe Beyanı” ise ya da diğer STA yaptığımız ülkelerden gelen menşeili ürünler için düzenlenmiş “Fatura Beyanı” ise, üçüncü ükelerce düzenlenen ticari faturalar üzerinden bu beyanların yapılması Anlaşmaların yukarıda zikredilen temel kuralları ile çelişki oluşturacağı değerlendirilmektedir.

Bu durumda gümrük idarelerinde vergisel ve cezai anlamda bir itilaf yaşanmaması açısından, G.Kore ve Singapur menşeili olarak doğrudan bu ülkelerden gelen Anlaşma kapsamında menşeili olan ürünler için ticari faturaların üçüncü ülkelerce düzenlenen hallerde, menşe beyanlarının bizzat Anlaşmaya taraf ülke ihracatçısı tarafından düzenlenecek “TESLİMAT NOTU” ya da diğer bir ticari belge örneğin “PACKING LIST” üzerine yapılarak ihracatçı tarafından imzalanması; aynı şekilde diğer STA’ları kapsamında yer alan menşeili ürünlerin taraf ülkelerden doğrudan gelmesi kaydıyla, ticari faturaların üçüncü ülkelerce düzenlenmesi halinde, ticari fatura üzerindeki “Fatura Beyanı”’na itibar edilmemesi, bizzat taraf ülke ihracatçısı tarafından “Teslimat Notu” ya da diğer bir ticari belge üzerine Yönetmelik hükümlerine uygun olarak yapılacak fatura beyanları istenilerek ithalat gümrük idaresine ibraz edilmesi önem arz etmektedir.

Üçüncü ülkelerce düzenlenen faturalar üzerinde yer alan menşe beyanlarının gümrük idaresine sunulması halinde cezai işlem yapılması hukuki olur mu?

Yukarıda açıklanan nedenlerle, gerek G.Kore gerekse Singapurla yapılan STA kapsamında doğrudan bu ülkelerden gelen ancak ticari faturası üçüncü ülkelerce düzenlenen menşeli ürünler için yapılan “Menşe Beyanı”nın ticari fatura üzerinde yapılmış olarak gümrük idarelerine beyan edilmek suretiyle sunulan hallerde, gümrük idarelerince kabul edilmemesi durumunda Gümrük Kanuunu’nun 234 üncü madde hükümlerine göre cezai işlem yapılmasının hukuka uygun olmayacağı değerlendirilmektedir.


Türkiye-G.Kore arasındaki Serbest Ticaret Anlaşmasının uygulanmasına ilişkin Yönetmeliğin 31 inci, aynı şekilde Türkiye-Singapur arasındaki STA’nın uygulanmasına ilişkin Yönetmeliğin 30.uncu madde hükümleri, üçüncü ülkelerce düzenlenen menşe beyanlarının, fatura kapsamı ürünlerin Yönetmelik gereklerini yani Anlaşma kapsamında tercihli menşe koşullarını sağlamalarını yeterli görmüştür. Bu nedenle söz konusu Yönetmelik maddesinin lafzı beyan sahibini yönlendirmektedir.

Ayrıca beyana konu ürünler Anlaşma kapsamında menşeili olduğu anlaşılan durumlarda, beyan sahibinin ilgili Yönetmeliğin konuya ilişkin madde hükmünden hareketle yapılmış olduğu bir beyanın gümrük idaresince kabahat sayılan bir fiil olarak değerlendirilmemesi gerekir. Bu bakımdan bu madde hükmüne göre beyan sahiplerince üçüncü ülkelerce düzenlenen ticari faturalar üzerindeki menşe beyanlarının ibrazı halinde yalnızca tercihli rejim uygulanmadan (gümrük vergisi muafiyeti) işlemin ikmal edilmesi ve cezai bir uygulama yoluna gidilmemesi gerektiği değerlendirilmektedir.

Diğer yandan, STA’larına ilişkin Yönetmelik hükümleri incelendiğinde gerek menşe beyanları gerek se fatura beyanlarının ithalattan sonra da ibrazı söz konusudur. Bu bakımdan gümrük idarelerince, beyan sahiplerince sunulan menşe beyanlarının veya fatura beyanlarının reddi halinde, gerek Anlaşma hükümleri gerekse Yönetmelik hükümleri beyan sahiplerine ithalattan sonraki aşamalarda ilgili Yönetmelikte belirtilen süreler içerisinde sonradan da menşe ispat belgesi sunma hakkı tanıdığından cezai bir uygulama yoluna gidilmemesinin hukuki manada uygun olacağı değerlendirilmektedir.

Atilla ŞAHİN
Gümrük Müşaviri
ANKARA
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları