“Merkezi Gümrükleme” Reformu

Son Güncellenme Tarihi: 22.06.2018
Geleneksel uygulamada, gümrük beyannamesi eşyanın sunulduğu ve kontrol için hazır edildiği yetkili gümrük müdürlüğüne verilmektedir. Merkezi gümrüklemede ise, bir ticaretin kolaylaştırılması mekanizması olarak, dış ticarete konu eşya lojistik olarak en uygun gümrük müdürlüğüne sunulmakta, diğer taraftan ise firmaların merkez ofislerine en yakın gümrük müdürlüğünde beyanname açılmaktadır.

Peki, bu düzenlemenin temel mantığı nedir ve işlem akışı nasıl olacaktır? Ülkemize nasıl uyarlanabilir? Türkiye firmalarının elde edeceği faydalar nelerdir? Merkezi gümrükleme yetkisi alan firmalar neden 1-0 daha avantajlı olacak? Belirli eşyanın gümrük işlemlerinin yalnızca belirli gümrük idarelerinden yapılması olarak tanımlanan ihtisas gümrükleri ne olacak? Ülkemiz özel sektörü, AB’de yerleşik rakipleriyle benzer gümrük koşullarında rekabet edebilmek için neler yapmalı? ...


İşte tüm bu soruların cevabını bu makalemizde bulabilirsiniz.

SORU 1: Merkezi Gümrükleme Nedir?

Merkezi gümrükleme; gümrükler tarafından firmalara tanınan bir basitleştirmedir. Bu basitleştirme için firmaların gümrük idaresine başvurması ve yetki alması gerekmektedir.

“Merkezi Gümrükleme Yetkisi” alan firmalar; dış ticarete konu eşyasını lojistik bakımdan en uygun gümrük müdürlüğüne sunmakla birlikte, beyannamelerini şirket merkezlerine en yakın konumdaki gümrük müdürlüğüne vermekte ve gümrük idaresinin görev alanına giren tüm dış ticaret işlemlerini böylelikle tek bir noktadan yürütebilmektedir. Merkezi gümrükleme ile faydalanılabilecek gümrük usulleri şu şekilde sıralanabilir:

(a) serbest dolaşıma giriş;
(b) gümrük antrepo;
(c) geçici kabul;
(d) nihai kullanım;
(e) dâhilde işleme;
(f) hariçte işleme;
(g) ihracat;
(h) yeniden ihracat.

Anlaşılacağı üzere, “transit” dâhil değildir. Zira merkezi gümrükleme ile mantıksal olarak gerek kalmamaktadır. İşin en güzel yanlarından birisi de zaten budur.

SORU 2: Merkezi Gümrükleme Nasıl Gündeme Geldi?

Esas olarak Avrupa Birliği (AB) Birlik Gümrük Kodu ile uluslararası görünürlük kazanan bu uygulama sayesinde; ekonomik operatörler farklı lokasyonlarda şube açmaya gerek duymaksızın tek bir merkezden muhasebe, dağıtım ve lojistik hizmetlerinin entegre yönetimini sağlayabilecekler.

9 Ekim 2013 tarihli Birlik Gümrük Kodu ile düzenlenen merkezi gümrükleme konusu tüm dünya tarafından olduğu gibi ülkemizce de yakından takip edilmektedir. Birlik Gümrük Kodu ile birlikte diğer bağlantılı AB Gümrük Mevzuatı şu şekildedir:

9 Ekim 2013 tarihli ve 952/2013 sayılı Birlik Gümrük Kodu Madde 179.

28 Temmuz 2015 tarihli ve 2015/2446 sayılı Yetki Devri Tüzüğü Madde 149.

24 Kasım 2015 tarihli ve 2015/2447 sayılı Uygulama Yönetmeliği Madde 229-232.

17 Aralık 2015 tarihli ve 2016/341 sayılı Geçiş Dönemi Yönetmeliği Madde 18-20.


SORU 3: Kayseri Ticaret ve Sanayi Odası’na kayıtlı olarak sanayi tipi elektrikli endüksiyon ocak ticareti yapıyoruz. Isparta’da da bir fabrikamız var ve Türkiye’nin her noktasına hizmet veriyoruz. En büyük tedarikçimiz Barselona’da ve ürünlerimizi denizyolu ile Antalya’ya indirip Kayseri Gümrük Müdürlüğü üzerinden ithal ediyoruz.

Merkezi Gümrükleme Yetkisi alırsak nasıl etkileneceğiz, firmamıza katkısı neler olacak?

Kayseri’de bulunan merkez ofisiniz İspanya Barselona’daki tedarikçinizden elektrikli endüksiyon ocak sipariş etti ve ürünlerinizi denizyolu taşımacılığı ile Akdeniz üzerinden Türkiye’ye getirdiniz. Bu durumda, eşyanızı Antalya Gümrük Müdürlüğü’ne sunabileceksiniz.



İthalat beyannamenizi ise Kayseri Gümrük Müdürlüğü’ne verebileceksiniz. Burada önemli olan ayrıntı eşyanızın ithalat işlemleri Antalya Gümrük Müdürlüğü nezdinde hiçbir işlem yapmanıza gerek kalmadan, Kayseri’de açtığınız beyanname üzerinden tamamlanabilecek. Bu durumda, ithal elektrikli endüksiyon ocağınızı üretim merkeziniz Isparta’ya direk sevk edebilecek ya da doğrudan yurtiçi satış dağıtıma çıkartabileceksiniz.

Böylelikle, Antalya-Kayseri arası transit işlemine gerek duymayacak ve katma değersiz ilave lojistik ve bürokratik maliyetlere katlanmamış olacaksınız.

Kayseri’deki merkez dış ticaret departmanınız ve ekibinizle tüm dış ticaret işlem ve süreçlerinizi tek bir noktadan Kayseri Gümrük Müdürlüğü’nden tamamlayabileceksiniz.

Türkiye’nin farklı noktalarında dış ticaret süreçlerinize dair temsilcilik veya ofis açmanıza gerek kalmayacak ve farklı danışman firmalar ile çalışma dağınıklığından kurtulacaksınız.

Tek bir noktadan dış ticaret işlemlerinizi yürütmeniz sayesinde işlemlerinizi takip ve kontrolünüz daha da iyileşecek.

Tek bir muhatabınız olmuş olacak. Tedarik zincirine asgari müdahale olacak ve mükerrer gümrük kontrollerinden kurtulacaksınız.

SORU 4: Merkezi Gümrükleme Yetkisi Almanın Şartları Nelerdir?

Uluslararası arenada gittikçe ön plana çıkan Merkezi Gümrükleme Yetkisi, Avrupa Birliği Gümrük Kodu uyarınca ikili bir yapıdadır. Bunlar AB Karşılıklı Tanınma Esaslı Merkezi Gümrükleme Yetkisi ve sadece bir üye ülke içerisinde geçerli olan Ulusal Merkezi Gümrükleme Yetkisi’dir.

AB Karşılıklı Tanınma Esaslı Merkezi Gümrükleme Yetkisi birden fazla üye ülkede kullanılabilmektedir. Bu yetki gümrük basitleştirmesi yetkisi almış AEO firmalarına tanınmaktadır. Ulusal Merkezi Gümrükleme Yetkisi ise, sadece ilgili ülke nezdinde geçerli olup, Avrupa Birliği Gümrük Kodu uyarınca bir AEO şartı katiyen aranmamaktadır!

Bir diğer kilit nokta; AB uygulamasında AEO sistematiğinin de kategorizasyonlara ayrıştırıldığıdır. Bunlar (1) AEO Emniyet-Güvenlik, (2) AEO Gümrük Basitleştirmesi ve (3) AEO Füzyon (Full) olarak ilk iki kategorinin kombine versiyonudur.

Ülkemizde; yalnızca üçüncü kategori bulunmaktadır. Sadece güvenlik ya da sadece basitleştirme açısından AEO uygulaması Türkiye’de mevcut değildir.

Bu farklar temelinde AB Merkezi Gümrükleme Yetkisi şartları irdelendiğinde Merkezi Gümrükleme Yetkisi almanın şartları şu şekildedir:

1. Ekonomik iştigal alanı ile bağlantılı ciddi suç kaydı ve mükerrer gümrük ve vergi mevzuatı ihlali bulunmamak.

2. Gümrük kontrollerine elverişli ticari ve taşımacılık kaydı tutmak.

3. Mali yeterliliğe sahip olmak.

Dolayısıyla, işini hakkaniyetle yapan her dürüst işletmenin Merkezi Gümrükleme Yetkisi alma imkânı kolaylıkla vardır.

SORU 5: Merkezi Gümrükleme İşlem Akışı Nasıl Olacak?

Merkezi gümrükleme açısından iki gümrük müdürlüğü vardır. Birincisi “Gözetim Gümrük Müdürlüğü”dür. Gümrük beyannamesi buraya verilir ve rejime ilişkin denetimden burası sorumludur.

İkincisi ise; “Takdim Gümrük Müdürlüğü”dür. Ticaret erbabı tarafından eşyanın sunulduğu gümrük müdürlüğü olup, gümrük işlem akışı şu şekildedir:

1. Gözetim Gümrük Müdürlüğü nezdinde beyanname açılması - Takdim Gümrük Müdürlüğüne eşyanın sunulması.

2. Gözetim Gümrük Müdürlüğü tarafından beyanname ve risk analizi sonucunun, kontrol ya da serbest bırakma talebi ile birlikte Takdim Gümrüğüne iletilmesi.

3. Kontrol Talebi Durumunda, Takdim Gümrüğünce kontrol işlemlerinin yürütülmesi:

a. Kontrol Sonuçlarının Gözetim Gümrüğüne İletilmesi

b. Beyana Uygunluk Durumunda Gözetim Gümrüğünce Serbest Bırakma Talebinin Takdim Gümrüğüne iletimi

i. Gümrük Vergilerinin Ödenmesi
ii. Eşyanın Serbest Bırakılması
iii. Takdim Gümrüğünce Serbest Bırakma İşleminin Gözetim Gümrüğüne Bildirimi

c. Beyana Aykırılık Durumunda Adli ve/veya İdari Takibat

4. Serbest Bırakma Talebi Durumunda, Takdim Gümrüğünce kendi risk analizinin gerçekleştirilmesi:

a) Kontrol Kararı Alınması Durumunda, Takdim Gümrüğünce kontrol işlemlerinin yürütülmesi

b) Kontrol Sonuçlarının Gözetim Gümrüğüne İletilmesi

i. Gümrük Vergilerinin Ödenmesi
ii. Eşyanın Serbest Bırakılması
iii. Takdim Gümrüğünce Serbest Bırakma İşleminin Gözetim Gümrüğüne Bildirimi

c) Beyana Aykırılık Durumunda Adli ve/veya İdari Takibat

SORU 6: Merkezi Gümrükleme Türkiye’de Başlatılacak mı?

Şansımız şu ki, Gümrük Birliği uyarınca Birlik Gümrük Kodu’na ülkemiz tarafından da uyum sağlanması gerekiyor. Bu minvalde, bu düzenlemenin Yeni Gümrük Kanunu Taslağı’nın 135 inci Maddesi’nde kaleme alındığını görüyoruz.

Merkezi gümrükleme

MADDE 135- (1) Gümrük idareleri, 33 üncü madde uyarınca yetkilendirilmiş ekonomik operatör statüsü tanınan kişilerin başvurusu üzerine gümrük beyannamesinin, eşyanın sunulduğu gümrük idaresi yerine bu kişinin yerleşik olduğu yerdeki gümrük idaresine verilmesine izin verebilir. İznin verilmesine ilişkin koşullar yönetmelikle belirlenir.

(2) Gümrük beyannamesinin verildiği gümrük idaresi;

a) Eşyanın ilgili gümrük rejimine tabi tutulmasına ilişkin işlemleri denetler,
b) 138 inci maddenin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen kontrol işlemlerini yürütür,
c) Gerektiğinde 138 inci maddenin (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen kontrol işlemlerinin eşyanın sunulduğu gümrük idaresince yapılmasını talep eder,
ç) İlgili ithalat ya da ihracat vergilerinin tahsili işlemlerini yürütür.

(3) Gümrük beyannamesinin verildiği gümrük idaresi ile eşyanın sunulduğu gümrük idaresi, gümrük beyanının doğruluğunun kontrolü ve eşyanın serbest bırakılması için gerekli bilgi alışverişinde bulunur.

(4) Eşyanın sunulduğu gümrük idaresi, eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine girişi ya da bu bölgeden çıkışı ile ilgili kontroller saklı kalmak üzere, ikinci fıkranın (c) bendinde belirtilen kontrolleri yapar ve sonucunu beyannamenin verildiği gümrük idaresine bildirir.

(5) Gümrük beyannamesinin verildiği gümrük idaresi;

a) Gümrük beyanının doğruluğuna ilişkin kendi yaptığı kontrollerin sonucunu,
b) Eşyanın sunulduğu gümrük idaresi tarafından yapılan kontrollerin ve eşyanın Türkiye Gümrük Bölgesine girişi ya da bu bölgeden çıkışı ile ilgili kontrollerin sonucunu,

dikkate alarak 143 ve 144 üncü maddeler uyarınca eşyayı serbest bırakır.


SORU 7: Türkiye’de yoğun bir ihtisas gümrüğü uygulaması var. Bu durumun merkezi gümrüklemeye etkisi nasıl olacak?

Türkiye’de esas itibariyle iki tür ihtisas gümrüğü uygulaması var. Bunlardan ilki Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından doğrudan uygulanan ihtisas gümrüğü uygulaması, ikincisi ise Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile ortak uygulanan ihtisas gümrükleri.

İhtisas gümrüğü uygulamalarının işleyişine bakıldığında ise, dayanak olarak 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 10 uncu Maddesi’ne referans verilmektedir. İşleyiş açısından ise, klasik yazım şu şekildedir:

“AB menşeli olmayan ve aşağıda GTİP’leri belirtilen …eşyasının serbest dolaşıma giriş işlemleri, … Gümrük Müdürlüğünden yapılır.”

Gümrük Kanunu’nun “Diğer Hükümler” başlıklı 10 uncu Maddesi irdelendiğinde ise: madde iki fıkradan oluşmakta olup şu şekildedir:


MADDE 10:

1. a) Bu Kanunda ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan mevzuatta yer alan; izin süreleri, teminat uygulamaları, gümrük vergilerinden muafiyet ve istisna uygulamaları ile beyanın düzeltilmesine ilişkin ortaya çıkan sorunları ve tereddütleri incelemek suretiyle gidermeye Müsteşarlığın önerisi ile bağlı bulunduğu Bakan yetkilidir.

b) Tabiî afetler, tehlikeli ve salgın hastalıklar, büyük yangınlar, radyasyon ve hava kirliliği gibi önemli nitelikteki kimyasal ve teknolojik olaylar ile büyük nüfus hareketleri gibi kriz hallerinde kriz bölgelerinde kullanılmak üzere yurt dışından gelecek araç, gereç, makine, teçhizat ve benzeri malzemelerin, giriş kayıtları tutulmak ve gümrük ile ilgili mevzuat gereğince yerine getirilmesi gereken işlemler sonradan yapılmak üzere, yurda girişine izin vermeye; bu şekilde yurda giren her türlü araç, gereç, makine ve teçhizatın tekrar yurt dışına çıkarılmalarına veya ihtiyaçlara ve günün şartlarına uygun olarak serbest dolaşıma girişine karar vermeye Müsteşarlığın bağlı olduğu Bakan yetkilidir.

c) Müsteşarlık, gümrük mevzuatının doğru olarak uygulanması için gerekli gördüğü bütün önlemleri alır. Bu çerçevede, eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin gerekli gördüğü bir kısım tespit işlemlerinin, belirleyeceği niteliklere sahip gümrük müşavirleri eliyle yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemeye yetkilidir.

2. Gümrük mevzuatının öngördüğü uygulamaların, hangi hallerde ve hangi koşullar altında basitleştirileceğine ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirlenir.


Bu veriler ışığında ihtisas gümrüklerinin, merkezi gümrükleme açısından durumu ele alındığında şunlar rahatlıkla söylenebilir:

Merkezi gümrükleme konusu ile birlikte Türkiye için artık Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nca ortak yürütülen ihtisas gümrüğü uygulamaları ile ham petrol ve akaryakıt, LPG, atık ve metal hurda haricindeki tüm diğer ihtisas gümrüğü uygulamalarının kaldırılması zamanı gelmiştir.

İhtisas gümrükleri günümüzde; uzmanlaşmanın ve gümrük işlemlerinin daha etkin bir şekilde gerçekleştirilmesinin aksine, bölgesel kalkınma ve aktif sermayenin Türkiye için en verimli ve karlı alanlara kaydırılmasına engel teşkil eden ve hiçbir iktisadi analize dayanmayan bir unsur niteliği taşımaktadır.

Zira doğrudan uygulanan ihtisas gümrüğü uygulamasında “AB menşeli olmayan eşya” yazımı ile konudan büyük bir ayrışma hali hazırda yapılmaktadır. Yani, aynı eşya AB menşeli olarak dünyanın neresinden gelirse gelsin ihtisas gümrüğü sınırlamasına tabi değildir. Bu durum bizatihi, eşya bazında uzmanlaşma ve gümrük işlemlerinin daha etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi hedefleri ile lanse edilen ihtisas gümrüğü uygulamasının varlık sebebinin sorgulanmasına yeterlidir.

İhtisas gümrüğü uygulamasına dayanak olarak referans yapılan 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 10 uncu Maddesi ele alındığında ise, bu maddenin ihtisas gümrüğü kısıtlaması düzenlemelerine dayanak olamayacağı ve konuyla uzaktan yakından herhangi bir ilgisinin bulunmadığı görülmektedir. Dolayısıyla ihtisas gümrüğü bürokrasisi yasal bir dayanaktan da yoksundur.

Son olarak merkezi gümrükleme reformunun hayata geçirilmesinde, şu noktaya iyi dikkat etmek gerekiyor. Merkezi gümrükleme; serbest dolaşıma giriş, gümrük antrepo, geçici kabul, nihai kullanım, dâhilde işleme, hariçte işleme, ihracat ve yeniden ihracat usulleri açısından önemli bir ticaretin kolaylaştırılması aracıdır. İhtisas gümrükleri ise, bu çerçevenin sadece serbest dolaşıma giriş ayağında yer almaktadır. Fakat yine de kesinlikle göz ardı edilemeyecek bir parametredir.

SONUÇ VE DEĞERLENDİRME

Merkezi gümrükleme AB’nin liderlik ettiği önemli bir kazanım olarak uluslararası ticaret terminolojisindeki yerini aldı.

Esas olarak Avrupa Birliği Gümrük Kodu ile uluslararası görünürlük kazanan merkezi gümrükleme reformu sayesinde; ekonomik operatörler farklı lokasyonlarda şube açmaya gerek duymaksızın tek bir merkezden muhasebe, dağıtım ve lojistik hizmetlerinin entegre yönetimini sağlayabilecekler.

Gümrük Birliği dolayısıyla AB ortak dış ticaret politikasının temel düzenlemelerinden Birlik Gümrük Kodu’na uyum sağlanması ülkemiz için bir zorunluluk. Dolayısıyla, yazımızda cevap verdiğimiz merkezi gümrükleme uygulaması doğrudan özel sektörümüzün birebir etkisini göreceği ve faydalanacağı bir mekanizma.

Türkiye açısından merkezi gümrüklemenin, ulusal düzeyde hayata geçirileceğini ve diğer ülkelerle entegre bir uygulama alanının olmayacağını şimdiden öngörebiliriz.

AB kendi içerisinde, üye ülkeler açısından ülke bazlı KDV ve ÖTV farkları olmasına rağmen Birlik kapsamında geçerli merkezi gümrükleme uygulamasını başardı. Türkiye açısından ulusal çapta KDV ve ÖTV ayrışması tabiatı gereği olmadığı için biz de merkezi gümrükleme çok daha başarılabilir bir konu…

Bizde sıkıntı sadece atalet ile ilgili olabilir…

Zira 4458 sayılı Gümrük Kanunumuzun ve 2009 tarihli Gümrük Yönetmeliğimizin kaldırılarak Birlik Gümrük Kodu’na ve ikincil düzenlemelerine uyumlu yeni mevzuatların hayata geçirilmesi konusunda resmi bir takvim henüz kamuoyuyla paylaşılmış değil. Hatta yeni Gümrük Yönetmeliği konusunda hiçbir kıpırdanma dahi yok.

Ayrıca, yeni kanun taslağında revize edilmesi gereken çok unsur var. AB uygulamasına aykırı olarak ilave kriterler de dikkat çekiyor. AB açısından; ekonomik iştigal alanı ile bağlantılı ciddi suç kaydı ve mükerrer gümrük ve vergi mevzuatı ihlali bulunmayan, gümrük kontrollerine elverişli ticari ve taşımacılık kaydı tutan ve mali yeterliliğe sahip olan her dürüst ekonomik operatör merkezi gümrüklemeden kolaylıkla faydalanabilir.

Lakin Türkiye’de merkezi gümrüklemenin AB kriterlerine ilave olarak; uluslararası uygulamanın aksine maliyetli ve gümrükler açısından hiçbir anlamı olmayan ISO standartları ile detaylı emniyet-güvenlik kriterlerine ve ekstra maliyet doğuracak şekilde müşavir çalıştırmak ya da danışmanlık şartlarına bağlanması Türkiye için kesinlikle bir kayıp olacak…

Bu durum Türkiye firmaları açısından diğer ülkedeki rakiplerine nazaran haksız rekabete de sebebiyet verecek!

Son olarak; merkezi gümrükleme konusu ile birlikte Türkiye için artık Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı’nca ortak yürütülen ihtisas gümrüğü uygulamaları ile ham petrol ve akaryakıt, LPG, atık ve metal hurda haricindeki tüm diğer ihtisas gümrüğü uygulamalarının kaldırılması konusunun artık kesinlikle tartışılması gerekli…

Dileriz, merkezi gümrükleme; yeni gümrük kanunu ve henüz hiçbir kıpırdanması dahi olmayan yeni gümrük yönetmeliği ile AB gümrük mevzuatı orijinaline uygun olarak ve daha fazla da ertelenmeden ülkemize aktarılır ve hep beraber Türkiye olarak kazanırız!

EMRAH ASLAN 
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı AB Uzmanı

KAYNAKÇA:

- 9 Ekim 2013 tarihli ve 952/2013 sayılı Birlik Gümrük Kodu.

- 28 Temmuz 2015 tarihli ve 2015/2446 sayılı Yetki Devri Tüzüğü.

- 24 Kasım 2015 tarihli ve 2015/2447 sayılı Uygulama Yönetmeliği.

- 17 Aralık 2015 tarihli ve 2016/341 sayılı Geçiş Dönemi Yönetmeliği.

- Yeni Gümrük Kanunu Taslağı, http://ggm.gtb.gov.tr/data/5833ff981a79f53900908e00/Yeni%20G%C3%BCmr%C3%BCk%20Kanunu%20Tasla%C4%9F%C4%B1.doc (erişim 24.05.2018)

- 4458 Sayılı Gümrük Kanunu.

- İhtisas Gümrüğü Tebliğleri.

- Aslan, Emrah. “Yerinde Gümrükleme Out, EIDR In! Sorularla Gümrükte 4.0 Uygulaması EIDR”, Gümrük TV, https://www.gumruktv.com.tr/kose-yazilari/yerinde-gumrukleme-out-eidr-in-sorularla-gumrukte-40-uygulamasi-eidr (erişim 24.05.2018)

- Aslan, Emrah. “10 Soruda Avrupa Birliği Gümrük Kodu ve Yeni Geçiş Dönemi: Türkiye İçin Bir Fırsat Mı Doğuyor?” Gümrük TV, https://www.gumruktv.com.tr/kose-yazilari/10-soruda-avrupa-birligi-gumruk-kodu-ve-yeni-gecis-donemi-turkiye-icin-bir-firsat-mi-doguyor (erişim 24.05.2018)
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları