“Tek Kuşak Tek Yol” Projesi -Türkiye ve Brexit

Son Güncellenme Tarihi: 29.03.2021
Recai Hergün

Recai Hergün

Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri

Yazarın Diğer Yazıları

Pandemi nedeniyle “Tek Kuşak Tek Yol” projesi gölgede kaldı. Süveyş Kanalını tıkayan gemi ile bu proje bir kez daha alternatif olduğunu gösterdi. Kuşak kavramı, projedeki kara yolları, demir yolları, petrol ve doğal gaz boru hatları ve diğer altyapı yatırımlarını ifade etmek için kullanılmıştır. Çin’den başlayarak Orta Asya, Moskova ve Venedik’e kadar uzanan ulaştırma ağı kastedilmiştir.

Projede Asya-Avrupa yönünde koridorlar vardır. Planlanan bu güzergâhlar; Çin-Moğolistan-Rusya, Çin-Bangladeş-Hindistan-Myanmar, Çin Merkez ve Batı Asya, Çin-Hindi Çini Yarımadası, Çin-Pakistan’dır. Yol kavramı ise; projedeki deniz yolu ağını ifade etmek için kullanılmıştır. Deniz yolu ayağında Güney ve Güneydoğu Asya’dan Doğu Afrika ve Akdeniz’in kuzeyine kadar uzanan bir ulaşım ağı planlanmıştır. Kuşak ve Yol planlaması Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının içine giren yollar vasıtasıyla, Doğu Asya’yı Avrupa ekonomisine bağlamaktadır.

Tek Kuşak Tek Yol Projesi, ülkemize ekonomik alanda özellikle e-ticaret, transit ticaret ve turizm alanında etkileyecektir. Bakü-Tiflis-Kars Demir yolu açılması, Marmaray bağlantısı ile birlikte Pekin- Londra arasında kesintisiz demir yolu gerçekleşti.

20 Mart 2021 tarihli Resmi Gazete’de:

20 Mart 2021 CUMARTESİ    Resmî Gazete          Sayı : 31429

Kanun No. 7303                                   Kabul Tarihi: 11/3/2021
MADDE 1 – (1) 13 Mayıs 2017 tarihinde Pekin’de imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Karayoluyla Uluslararası Yük ve Yolcu Taşımacılığı Anlaşması”nın onaylanması uygun bulunmuştur.
MADDE 2 – (1) Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 3 – (1) Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.


Kara yoluyla Uluslararası Yük ve Yolcu Taşımacılığı Anlaşması 7303 sayılı Kanunla onaylanarak yürürlüğe girdi. Hatırlarsanız 4 Aralık 2020 tarihinde ise Türkiye’den Çin Halk Cumhuriyetine tren hareket etmişti.

Demir yolu lojistiğinin işleyişi; Çin’den hareket eden trenin bir vagonunda, eğer Türkmenistan için mal varsa Türkmenistan’da o vagon trenden ayrılıyor, Kazakistan’ın Türkiye’ye bir malı varsa Kazakistan o trene bu yük vagonunu ekliyor. Parsiyel yük taşımacılığında doldur-boşalt yöntemi ile bütün İpek Yolu üzerinde olan ülkelerin Londra-Çin başlangıç noktasına göre tüm ülkeler sistemden yararlanıyor. 10 milyon konteynerin yüzde 96’sı deniz yoluyla, yüzde 4’ü Kuzey Koridor olarak adlandırılan Trans-Sibirya Demir yolu hattı üzerinden sevk edilmektedir. Orta Koridor, Avrupa ile Asya arasında bir ticaret yolu olarak Kuzey Koridoruna oranla daha hızlı ve daha ekonomik, 2000 km daha kısa, iklim olarak daha elverişlidir. Türkiye için deniz yoluna kıyasla ulaşım süresi 45 günden 15 güne, Avrupa için 18 güne inmektedir.

Demir yolu lojistiği havaya salınan emisyonlar bakımından yararlanılan teknolojinin çoğaltılması ve elektrikli yük taşıma trenlerinin kullanılması ile karbon emisyon salınımlarının 0’a yakın gerçekleşeceği bir kitle taşımacılık biçimidir. Havayı pisletmeyen, taşınan yük ve yolcuya kıyasla daha az ses meydana getiren taşıma şeklidir. Bunların haricinde demir yolu lojistiğinin raya bağlı olması ve çoğunlukla hava koşullarından karayoluna kıyasla daha az etkilenmesi emniyeti, rahatı ve refahı yükseltmesinin dışında kazanın ortaya çıkma ihtimali kara yoluna kıyasla daha düşüktür. Demir yolu lojistiği ile akaryakıt kullanımının düşmesi bilhassa mühim döviz açığı olan devletlerde dış ödemeler bilançosundaki baskıyı azaltacak bir tesiri bulunmaktadır.

Çin’den Avrupa’ya giden ülkemizin rekabet gücü yüksek olan tarım ürünlerinden başta zeytinyağı olmak üzere, taze meyve, donuk ve soğuk ürünler, beyaz et, şarap vb. ürünlerin ihracat kapısı, Çin malları için ise Ortadoğu ve Afrika ülkeleri için aktarma limanı olma özelliği dolayısıyla ayrıca Çin tarafından işletilen Pire Limanından farklı işleve sahip olmakla birlikte bu limanın kapasitesine ve farklı lokasyonlara ulaşım avantajları nedeni ve bir alternatif olması dolayısıyla Çandarlı Limanının Tek Kuşak Tek Yol Projesi kapsamında kazanılması, değerlendirilmesi ve işletilmesi Türkiye’nin navlun kazanımları ile ihracata olumlu etkileyecektir.

Türkiye’nin AB coğrafyası ile Afrika ve İpek Yolu güzergahındaki ülkeler açısından konumu nedeniyle “Transit Ticaret” merkezi konumuna gelecektir. Transit Ticaretin gelişmesi için Dubai örneğinde olduğu gibi Türkiye’de İpek Yolu güzergahındaki bir bölgenin tamamen Serbest Bölge olarak faaliyete bulunması ekonomiye olumlu katkısı olacaktır.

Çin’den gelen demir yolunun Marmaray ve yapılması tamamlanacak Yavuz Sultan Selim Köprüsündeki bağlantıları ile Avrupa coğrafyasındaki ülkeler ile kesintisiz ulaşım imkânı sağlanmış olmaktadır. Demir yolunun diğer bağlantısı ise İzmir hattı mevcuttur. İzmir Çandarlı Limanı, konumu itibariyle Ortadoğu ve Afrika için ulaşımı güvenli kılan, mesafeyi ve maliyeti ulaşım maliyetini azaltan özellik taşıması dolayısıyla hem karadan demir yolu ile hem de Deniz İpek Yolu’nun son noktası olarak işlev görebilir.

11. Kalkınma planında; e-Ticaret yapan işletmelerin ulaşılabilir olması ve e-ticaret verilerinin sağlıklı bir şekilde takip edilmesine yönelik Elektronik Ticaret Bilgi Sisteminin yazılım işlemleri tamamlanacak ve sistem uygulamaya alınması öngörülmüştür. Türkiye’nin rekabet avantajı olan bölgelerde ikili ve çok taraflı anlaşmalar yoluyla e-ticaret pazar payı artırılması hedeflenmektedir. Türkiye’nin e-ticarette bölgesel bir merkez olması amacıyla, İstanbul Havalimanına yakın bir konumda depolama, gümrükleme, gönderim ve iade süreçlerinin bir arada yürütülebileceği ve tüm ilgili kurumların koordinasyon içerisinde hizmet vereceği bir bölgesel üs kurulması gündemdedir. Tek Kuşak Tek Yol projesi kapsamında ulaşım ve nakliye ağının olması e - ticareti ve ihracatı olumlu etkileyecektir.
Çin, 18 yy.’da Avrupa’da gerçekleşen sanayi devrimine uzak kalması ve sanayileşmeyi gerçekleştirememesine rağmen Çin’in nüfus yoğunluğu ile ölçek ekonomisinin sağladığı rekabetçi avantajı ile kalkınmasında rol oynamıştır.

Yeni Yeni Ticaret Teorileri firmayı konu edinmekte ve dış ticaretin oluşumunu firmanın verimlilik farklılıklarına dayanarak açıklamaktadırlar. Bu nedenle teorilerin temelinde mikro ekonomik bir yaklaşım sergilenmektedir. Yeni Yeni Ticaret Teorileri firmaların koordinasyon maliyetleri, bilgi ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler, çok uluslu şirketler gibi alanlarda açıklama getirmektedir. Melitz ve Krugman’a göre verimlilik artışının uyardığı teknolojik gelişmeler dış ticarete yol açmaktadır. Daha verimli firmalar dış ticaret yapmakta, bazen bu şirketler hedef piyasada üretim yatırımı yaparak çok uluslu bir hal almaktadır. Bir ülkenin ihracatının ağırlıklı bölümü az sayıda firma tarafından gerçekleştirilmektedir. Melitz’e göre aynı alanda ticaret yapan firmalardan dış ticarete açık olanlar daha büyük ölçekle, daha ileri teknolojiyle ve daha verimli üretim yapmaktadırlar. Yeni Yeni Ticaret Teorileri’nin firmayı ele alan mikro ekonomik boyutu, sektörel üretim artışıyla beraber yaratılan çıktıyla tüm ekonomiyi ilgilendiren sonuçlar yaratmaktadır. Teorilerin mikro ekonomik yani firmayı ilgilendiren yaklaşımının temelinde liberal politikaların ihracatı arttırması bulunmaktadır. Ölçek Ekonomileri üzerine yoğunlaşan Krugman, büyük firmaların küçük firmalar karşındaki üstünlüğünü ısrarla vurgular.

4458 sayılı Gümrük Kanunu 21 yıldır uygulanmaktadır. AB yeni Gümrük Kanunu “ Birlik Gümrük Kodu” (Union Customs Code –UCC) 10 Ekim 2013 tarihinde “952/2013 sayılı Avrupa Birliği Parlamentosu ve Konseyi Tüzüğü” olarak AB Resmi Gazetesinde yayımlanmış, 1 Mayıs 2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Ayrıca ikincil mevzuatları yapma yetkisini veren Yetkilendirilmiş Esaslar ve Uygulama Esasları 29 Aralık 2015 tarihli AB Resmi Gazetesinde paylaşılmıştır. Her bir IT altyapısının tesisi için üye devletlere, tüm altyapının 31 Aralık 2020 yılına kadar tamamlanması kararlaştırılmıştı, ancak pandemi nedeniyle takvim uygulanamadı. Yeni Gümrük Kanunu ÖLÇEK EKONOMİSİNDE rekabet edecek büyük firmaları teşvik etmektedir.

Yeni gümrük kanunu taslağı özellikle merkezi gümrükleme, öz değerlendirme, ertelenmiş ödeme için teminatta indirim yapılması, geçici depolama yerleri arasında eşya naklinin transit rejimine tabi tutulmadan yapılabilmesi, kapsamlı teminatta indirim, kayıt yoluyla beyanda eşyanın gümrük idaresine sunulması şartına istisna getirilmesi gibi basitleştirmelerden istifade edebilmek için yetkilendirilmiş yükümlü olmak veya yetkilendirilmiş yükümlü olma koşullarının bir bölümünü karşılayabilmek gerekmektedir.
Paul Krugmanın belirttiği üzere büyük firmaların küçük firmalar karşısında üstünlüğü iç piyasada gerçekleşmektedir. Yetkilendirilmiş yükümlü olma koşullarının özellikle büyük ölçekli firmalara taşımacılık, depolama ve lojistik alanlarında yetkilendirilmiş yükümlülerle ve uluslararası rekabet etmekte zorlanacağı değerlendirilmektedir. Uluslararası alanda ihracat yapan büyük firmaların rekabet gücünü koruması ulusal gümrük mevzuatındaki basitleştirilmiş usul uygulamaları ile kazanmasında etken olmaktadır.

Çin Halk Cumhuriyet’ine ihracatımız 2,5 milyar Dolar, ithalatımız 30 milyar Dolardır. Başta ÇHC olmak üzere Tek Kuşak Tek Yol güzergahında bulunan 64 ülkeye potansiyel olarak ihracat kapısı açılmış olacaktır. Ülkemizden 4 Aralık 2020 tarihinde ilk ihracat treni Çin’e ulaştı. İHRACAT, E-TİCARET, TURİZM de ülkemizin ticari avantajları ve yoğun ithalat riskleri konusunda daha fazla kamuoyuna bilgi sunulması gerektiği kanaatindeyim. 2035 yılında ÇHC’den ülkemize 36 milyon TURİST taşınmasına ulaşması tahmin edilmektedir. Yeni İpek Yolu’nun önünde bulunan en büyük engel Avrasya ve Afrika bölgeleri ile Çin arasında var olan ekonomik, politik, kültürel ve hukuksal sistemin farklılıklarıdır.

Hong Kong 1997 yılında İngiltere’den ÇHC’ye devredildi. Hong Kong İngiltere hakimiyetinde iken Asya’nın finans merkezi olmuştur. İngiltere’nin AB üyeliğinden ayrılmasında “Tek Kuşak Tek Yol” projesinin faaliyete girmesi ile eş zamanlı olması, AB’ndeki küçük nüfuslu ülkeler yerine başta Çin, Hindistan, ABD, Endonezya, Brezilya, Rusya ve Japonya vb ülkeler ile istediği Serbest Ticaret Anlaşmalarını yapabilir. İngiltere AB ile ilişkilerini BREXIT olarak güncelledi.

Recai HERGÜN (YGM)
Yazar; İpek Yolunun Canlandırılması Çalışmalarının Türkiye Ekonomisine Olası Etkileri (Tez) yararlanılmıştır.
(Balcı, 2018:3). http://iibfdergisi.ksu.edu.tr/tr/download/article-file/906819
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları