Öğrenim Durumu Açısından Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerinin (YGM) Müktesep / Kazanılmış Hakları

Son Güncellenme Tarihi: 12.04.2017 |

Öğrenim Durumu Açısından Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerinin (YGM) Müktesep / Kazanılmış Hakları

Öğrenim Durumu Açısından Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirlerinin (YGM) Müktesep / Kazanılmış Hakları
I. GİRİŞ
Adalet; kısaca haklılık ve hakka uygunluktur. Daha genel bir ifadeyle adalet, karşıt çıkarlar
arasında hakka, hukuka uygun bir denklemdir. “Adalet” ve “Hak” kavramı Anayasamızın 2'nci
maddesinde konu edilen “hukuk devleti” tabiriyle doğrudan ilintilidir. Hak tesisi ve dağılımı
açısından ise “Hukuki güvenlik ilkesi” evrensel normlar sahasında önemli bir yer işgal etmektedir.
Hukuki güvenlik ilkesinin dayandığı iki temel ilke vardır ki, bunlar, geriye yürümezlik ilkesi ve
kazanılmış haklara saygı ilkesidir.

II. İDARİ İŞLEMLERİN GERİYE YÜRÜMEZLİĞİ İLKESİ
Geriye Yürümezlik ilkesi, hukuk kurallarının uygulanması bakımından zamana yapılan bir
atıftır. Yürürlüğe giren yeni kuralın yürürlük tarihinden önceki dönemde hukuki sonuçlar
doğurmasını yasaklayan ve kuralın ancak yürürlüğe girdiği tarihten sonraki olaylara uygulanmasını
emreden hukukun genel prensibidir. Dolayısıyla hiç kimseden gelecekte yürürlüğe girecek kurallara
göre, bugünden aksiyon alması, hayatını buna göre teselsül ettirmesi beklenemez. Evrensel bir norm
olan “geriye yürümezlik ilkesi” bazı ülkelerin anayasalarında şu şekilde yer almıştır. Örneğin Bolivya
Anayasası’nın 31. maddesine göre “Kanunlar sırf gelecek hakkında hüküm koyar, geçmişe etki
etmez.” Filipinler Anayasası’nın 3. maddesine göre “Geçmişe tesiri olan kanunlar yapılamaz.”
Norveç Anayasası’nın 97. maddesine göre “Hiçbir kanunun geçmişe tesiri olmayacaktır.” Peru
Anayasası’nın 25. maddesine göre “Hiç bir kanun geçmişe tesir eden kuvvet ve hükmü haiz
değildir.” Türk Hukuk Sisteminde de geriye yürümezlik ilkesinin hukukun genel bir ilkesi olduğu
kabul edilmektedir. ilke gücünü ve etkisini Anayasamızın 2'nci maddesinde yer alan hukuk devleti
ilkesinden almaktadır. Buradan hareketle gerek 1961 Anayasası’nın 152. maddesinin üçüncü
fıkrasında gerekse 1982 Anayasası’nın 153. maddesinin beşinci fıkrasında açıkça Anayasa
Mahkemesinin verdiği iptal kararlarının geriye yürümeyeceği hüküm altına alınmıştır.
İdari İşlemlerin Geriye Yürümezliği hukuk devleti olmanın doğal bir sonucudur. Zira Hukuk
devletinde idarenin, tahakkuk ederek kesinleşmiş haklara halel getirmemek şartıyla; yeni
düzenlemeler yapması beklenir. Zaten bu yönde 03.07.1989 tarihli, 1988/5 E., 1989/3 K. sayılı
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararına göre, “Kanunların geriye yürümezliği ilkesi, bir
hukuki işlem veya eylemin, bir hukuki ilişkinin vuku bulduğu ya da meydana geldiği dönemdeki
kanunun hükümlerine tabi kalmaya devam edeceğini ifade eder. Sonradan çıkan kanun, kural olarak
yürürlüğünden önceki olaylara ve ilişkilere uygulanmaz” hükmü mucibince YGM’lerin mülga
Gümrük Kanunun geçici 5. Maddesinden aldığı hakların; yönetmelik değişikliği ile alınamayacağı
sonucunu çıkarmak yanlış olmaz sanırım.

III. KAZANILMIŞ HAKLARA SAYGI İLKESİ
“Kazanılmış Hak” tabirini hukukçular, “Doğumu anında hukuka uygun olarak tamamlanmış
ve böylece kişiye özgü lehte sonuçlar doğurmuş, daha sonra mevzuat değişikliği ya da işlemin geri
alınması gibi nedenlere rağmen hukuk düzenince korunması gereken haklar” olarak tanımlamışlardır.
Bir hakkın, kazanılmış hak kategorisinde değerlendirilebilmesi için, o hakkın; bireysel idari işlemden
doğmuş olması, işlem tesis edildiği anda geçerli olan hukuk kurallarına uygun olması ve kesinleşmiş
olması gerekmektedir. Bu açıdan bakıldığında hali hazırdaki Yetkilendirilmiş Gümrük
Müşavirlerinin tümü söz konusu hak edinimini, hak mahrumiyeti sonucunu doğuran düzenlemenin
yayım tarihinden (07.10.2016) önce kazanmışlardır. İşin hukuki tarafıyla bu kadar iktifa ettikten
sonra, tafsilatını hukukçulara bırakıp, dikkat-i nazarlarımızı Gümrük Yönetmeliğinde yapılan
değişikliğe çevirelim.

IV. YENİ DÜZENLEMENİN GÜMRÜK MEVZUATINA YANSIMALARI
Malum olduğu üzere 07.10.2016 tarihli ve 29850 sayılı Resmi Gazete’de, “Gümrük
Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik” yayımlanarak yürürlüğe girdi. Söz konusu
yönetmelik değişikliği ağırlıklı olarak YGM lerin daha önceden kaldırılan hükümlerinin aslına rücu
ettirildiği düzenlemeleri içermektedir. Bu düzenlemelerin yanında daha önce kaldırılan yönetmelik
hükümlerinde olmayan yeni hususların ve yeni koşulların getirilmesidir. Bunlardan biri de YGM' nin
sahip olması gereken niteliklerin zikredildiği 576.maddenin (g) bendidir. Bu meyanda YGM’leri
kaygılandıran husus ise, mezkur maddedeki sair niteliklerin karşılanmasının yanı sıra en az dört yıllık
lisans eğitimi veren hukuk, iktisat, siyasal bilgiler, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakülteleriyle
bunlara denkliği yetkili makamlarca kabul olunan yurt içi ya da yurt dışındaki öğrenim
kurumlarından birinden mezun olma kriterinin getirilmiş olmasıdır.
İlgili Yönetmelik maddesinin kendi içerisinde değerlendirilmesi:
Gümrük Yönetmeliğinin 576.maddesinin (a )fıkrası aynen : “a) Kanunun 228 inci maddesinin
ikinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile geçici 5 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca gümrük
müşavirliği izin belgesine sahip olmak ya da Kanunun 228 inci maddesinin birinci fıkrası ile geçici 5
inci maddesinin birinci ve ikinci fıkrası uyarınca hak sahibi olup, en az yedi yıl süre ile gümrük
müşavirliği izin belgesine sahip olmak,”
Gümrük Yönetmeliğinin 576.maddesinin (g )fıkrası aynen : “g) En az dört yıllık lisans eğitimi
veren hukuk, iktisat, siyasal bilgiler, işletme, iktisadi ve idari bilimler fakülteleriyle bunlara denkliği
yetkili makamlarca kabul olunan yurt içi ya da yurt dışındaki öğrenim kurumlarından birinden
mezun olmak,”
Zikredilen 576.madde incelendiğinde, YGM olabilmenin ilk ve tartışmasız koşulunun “Gümrük
Müşaviri Olmaktan geçtiği açık ve net bir şekilde görülecektir. Bu nedenle Gümrük Müşaviri olabilme
şartlarını açmak, konumuzun anlaşılmasına da önemli katkı sağlayacaktır. Kaldı ki, mezkur yönetmelik
maddesinin (a) fıkrası bu hususu, Kazanılmış Haklara da bir gönderme yapmak suretiyle Öğrenim
şartı ile Öğrenim Şartının hariç tutulduğu durumları açık ve net bir şekilde ortaya koyması
bakımından da ayrıca dikkate şayandır.
Söz konusu fıkra, 4458 Sayılı Gümrük Kanunun 228.maddesi ile aynı kanunun geçici 5.
Maddesinden hareketle kimlerin Gümrük Müşaviri statüsünü kazandıktan sonra YGM olabileceği
hususunu düzenlemiştir. Buna göre Gümrük Müşaviri, ya Mektepli (İdareden gelen) veya Alaylı (
Komisyonculuktan veya sınavla çekirdekten yetişen) olmak üzere iki kategorik ayrımdan
gelebilmektedir. Mevcut Gümrük Müşavirlerinin birçoğu 4458 sayılı Gümrük Kanunuyla yürürlüğüne
son verilen 1615 sayılı Gümrük Kanunundan edindiği haklar münasebetiyle mesleğini icra etmektedir ve
söz konusu haklar “Kazanılmış Haklar ilkesi” mucibince Meri Gümrük Kanunun geçici 5. Maddesinde
temsil edilmektedir. Söz konusu geçici maddenin 1 ilâ 3 üncü fıkralarında önceki düzenlemede edinilen
haklara halel gelmemesi bakımından “Öğrenim Şartı Hariç Olmak Üzere” tabirinin bizatihi kanunun
münderecatına alındığı açık ve net bir şekilde ortadayken; yeni düzenlemeyle Gümrük Yönetmeliğinin
576.maddesinin (a) bendindeki istisnalar göz ardı edilerek; (g) bendinde ilave olarak zikredilen tahsil
kriterlerine her hangi bir istisna getirilmemiş olmasının mantığı anlaşılamamıştır.
Başka bir ifadeyle kanunda öğrenim şartı hariç tutularak Gümrük Müşaviri ve daha sonra YGM olan
bir kişinin önüne yeni düzenlemeyle ayrıca tahsil şartının getirilmesi önceden verilen kazanılmış hakka
(Öğrenim şartı hariç tutularak Gümrük Müşaviri Olma hakkına ) halel getirdiği gibi; hukukun genel
İlkelerinden olan ve yukarıda açıklanan “İdari işlemlerin geriye Yürümezliği” ve “Kazanılmış Haklara
Saygı” ilkeleriyle bağdaşmadığı; dolayısıyla Anayasamızın 2. Maddesinde konu edilen “Hukuk Devleti”
prensibine aykırı bir düzenleme olduğu izahtan varestedir.
Anayasal bir güvence teminatı olarak kişiler, hukuki düzenlemelerin makul bir süre varlıklarını
sürdüreceklerine güvenebilmeli ve geleceklerini öngörerek planlayabilmelidir. Bu anlamda 2008 yılında
ihdas edilen YGM sistemine göre Bakanlıktan aldığı yetki belgesiyle görev ifa eden müşavirlerin;
dolaylı temsil suretiyle faaliyet gösteren gümrük müşavirleriyle doğrudan veya dolaylı iş ilişkisi içinde
olmaları veya onların yaptığı işleri bağımsız olarak yapmaları idare tarafından önlendiği için eski iş
akitleri ve ortaklık yapılarını sonlandırarak YGM olmuşlar, bu alanda da geleceğe dair ciddi yatırımlar
yapmışlardır. Yeni düzenlemeye göre Öğrenim Şartına takılan mevcut YGM’ler bu haklarını
kaybetmekle kalmayacak, idarenin koyduğu kural gereği eski Gümrük Müşavirliği pozisyonlarını da
kaybettikleri için eski iş akitlerine ve ortaklık yapılarına dönmeleri de imkansız olacağından; bu durum
başlı başına hak mahrumiyeti sonucunu doğuracaktır. Bu nedenle kanun koyucudan, geçmişe yönelik
sonuçlar doğuran düzenleme yaparken; kazanılmış haklara saygı ilkesini göz ardı etmemesi beklenir.

V. SONUÇ
Gümrük Yönetmeliğin 576.maddesinin (g) fıkrasının kazanılmış haklara riayet ederek
yeniden düzenlenmesi halinde, hem bu alandaki kaygıyı ortadan kaldıracak; hem öğrenim şartının hariç
tutulduğu Gümrük Kanununun 228 ve geçici 5.maddelerine uygun hale gelecek; hem de Hukukun genel
İlkelerinden olan “Geriye Yürümezlik İlkesi” ile “Kazanılmış Haklara Saygı İlkesi”, Hukuk Devletinin
perçinlenmesi bakımından hukukun genel işleyişine uygun hale getirilmiş olacaktır. Aksi halde,
Kazanılmış haklara riayet etmeyen bir devletin hukuk devleti olamayacağı sonucunu beraberinde
getirecektir.
Makalemizde işlediğimiz konuyu tek başına başkaca bir yoruma gerek bırakmayacak şekilde
özetleyen 4458 sayılı kanunun geçici 5.maddesinin gerekçesi incelendiğinde gerek halen bu mesleği
yürütenler ve gerekse bu mesleği icra etme hakkına sahip olanların kazanılmış haklarının güvence altına
alınması maksadıyla öğrenim şartının hariç tutulduğu net bir şekilde görülecektir.
“Geçici Madde 5’in gerekçesi= Bu Kanun ile gümrük idarelerinde iş takip edebilecek meslek grubu
üyelerinin unvanları gümrük komisyoncusu yerine gümrük müşaviri olarak değiştirilmiştir. Bu geçici madde
ile, önceden gümrük komisyoncusu veya gümrük komisyoncu yardımcısı unvanlarına sahip olanların bu
unvanlarını gümrük müşaviri ve gümrük müşavir yardımcısı olarak değiştirebilmelerine olanak sağlanmış;
gerek halen bu mesleği yürütenler ve gerekse bu mesleği icra etme hakkına sahip olanların kazanılmış
hakları güvence altına alınmıştır.”
YGM’ler olarak; “Geç kalan adalet; adalet değildir.” prensibinden hareketle mağduriyetler
yaşanmadan, hukukçu bakanımızın inayetiyle konunun “Hukuk Devleti” anlayışına muvafık düşecek
şekilde çözüme kavuşacağına inanıyoruz. Zaten sayın bakanımızın YGM sistemi konusunda 08 Şubat
2016 tarihinde yayımlanan [ İstanbul Ticaret Gazetesi / itohaber.com
http://www.itohaber.com/haber/guncel/202266/gumrukte_basitlestirme_ticareti_hizlandiracak.html ]
bir mülakatında eski YGM’lerin Yetkilerinin ve haklarının korunacağına yönelik beyanatları
bulunmaktaydı. Buna mukabil söz konusu yetkilere ve haklara riayet edilmeden yapılan düzenlemelerin
gözden kaçırıldığını düşünüyor; bu konuda adaletin yeniden tesis edildiği bir düzenleme bekliyoruz.
Ezcümle, kazanılmış haklar zaviyesinden bakıldığında öğrenim şartının nasıl ve kimlere
uygulanması gerektiğinin sınırı, hiçbir yoruma mahal bırakmayacak şekilde, 4458 Sayılı Gümrük
Kanunun 5 maddesi ile mezkur maddenin gerekçesinde tüm hatlarıyla belirgin bir biçimde çizilmişken;
kanunun bizatihi kendisinde emredilen “Öğrenim Şartı” istisnasının göz ardı edilerek yapılan yeni
düzenlemenin kazanılmış haklar ilkesi bir tarafa; normlar hiyerarşisi ve kanunilik ilkesi açısından da
sorgulanmaya muhtaç olduğu izahtan varestedir.

V.KAYNAKÇA:
1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası (20.09.1982 Tarihli, 17844 Sayılı R.G.)
2. 4458 Sayılı Gümrük Kanunu ve Gerekçesi (04.11.1999 Tarihli, 23866 sayılı R.G.)
3. 4458 Sayılı Gümrük Kanununa Bağlı Gümrük Yönetmeliği (07.10.2009 t. 27369 s. R.G.)
4. Gümrük Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (07.10.2016 t. 29850 s. R.G.)
5. Gümrük Genel Tebliği (Yetkilendirilmiş Gümrük Müşavirliği) (Seri No: 6) (07.10.2016 t. 29850 s. R.G.)
6. Anayasa Mahkemesinin 27.02.2001 gün, 1999/43E., 2001/46K. ve 03.04.2001 gün, 1999/50E., 2001/67K. sayılı
kararları
7. http://www.igmd.org/kose-yazilari/50882-ygms-acisindan-yonetmelik-degisilikliginin-ve-6-seri-nolu-tebligindegerlendirilmesi.html
8. https://www.msxlabs.org/forum/hukuk/83063-adalet-nedir-adalet-kavrami-hakkinda.html
9. http://www.yasader.org/web/yasama_dergisi/2008/sayi10/Hukuki_Guvenlik_Ilkesi.pdf
10. http://t24.com.tr/yazarlar/ersan-sen/muktesepkazanilmis-hak,7309

Haki DEMİRTAŞ
Yetkilendirilmiş Gümrük Müşaviri
Etiketler
Haki Demirtaş
Yorumlar
İlk Yorumu Siz Yapın
Yorumunuz
Diğer Köşe Yazıları